Sûre-i HUD 112. Âyet-i Kerîme

Merhûm Elmalılı Muhammed Hamdi Efendi Hazretleri:

“HAK DİNİ KUR’AN DİLİ”

(cild:4, sahife:2829-31)

فَاسْتَقِمْ كَمَٓا اُمِرْتَ Binaenaleyh sen, emrolunduğun gibi dosdoğru ol: bihakkın istikamet yap — bu emrin «fa» ile makabli- ne tertib ve tefrii şu meali ifade eder: sen her hususta istikametle me’mursun ve senin her işte sıratı müstekım üzere gidib Kur’anda emrolunduğun umumî ve hususî bütün vezaifini emrolunduğun gibi tam bir istikametle yapman ve bu suretle vahyi hakka temamen ittiba’ edip Kur’andaki ahkâm ve ahlâka bilfi’ıl bir nümunei istikamet olmandır ki hakkında hiç bir şüpheye mahal bırakmıyacak, sıdkı risaletine ve husni muvaffakıyyetine en büyük huccet ve bürhan olacaktır. Onun için sen, muhaliflerin lâfına bakma, onları Allaha bırak da gerek sâir mü’minlerle müşterek olan akaid ve a’male müteallik vezaifi ammende ve gerek bilhassa vezaifi nübüvvetten olmak hasebiyle münhasıran sana teveccüh eden vezaifi mahsusan da emrolunduğun gibi kemalile bir istikamet yap ve binaenaleyh Sûrenin başında (وَلَعَلَّكَ تَارِكٌ بَعْضَ مَا يُوحٰٓى اِلَيْكَ وَضَٓائِقٌ بِه۪ صَدْرُكَ) geçtiği üzere vahyolunan emir, ne kadar ağır olursa olsun ne tebliğini ne icrasını hiç bir müşkil karşısında terk etmeyip emrolunduğun gibi dosdoğru iyfada devam et.

İbni Abbas demiştir ki: cemi’ı Kur’an içinde Resulullaha bu âyetten eşedd ve eşakk bir âyet nâzil olmamıştır. Ve onun içindir ki aleyhıssalâtü vesselâm (شيبتنى وهود اخواتها) “Hûd ve emsali beni kocalttı” ve ba’zı rivayette (شيبتنى سورة هود) buyurmuştur (ﺍﻫ). Demek ki hakka vusul için istikametten başka yol olmadığı gibi her hususta kemali istikamet kadar yüksek bir makam ve onun kadar zor hiç bir emir, yoktur. Her hangi bir gaye olursa olsun ona vusulün en kısa yolu tariki istikamet olmakla beraber evvelâ her işte vahid olan nokta-i istikameti ta’yin etmek zor, saniyen muhtelif noktaların alâkasından sıyrılıp da sarsılmadan ve dosdoğru o noktaya yürümek daha zor, salisen vasıl olduktan sonra aynı istikamette hiç eğilmeden devam ve sebat edebilmek büsbütün zordur. Ma’ahaza şunu ihtar etmeliyiz ki bu âyette Resulullaha beni kocalttı dedirtecek kadar zor gelen cihet emri istikametin asıl kendişine teallûk eden kısmından ziyade ümmetine teallûk eden kısmıdır. Zira buyuruluyor ki : (وَمَنْ تَابَ مَعَكَ) Seninle beraber tevbe edenler de — ya’ni şirkten tevbe edib de iymanda sana iştirâk ederek maıyyetinde bulunan, müsliman olan her kimse de senin gibi müstekım olsun (وَلَا تَطْغَوْاؕ) ve azmayın — Ya’ni Allahın ta’yin ettiği hududdan çıkmayın istikamet haddinden inhiraf edip de ifrat veya tefrita sapmayın aşırı gitmeyin ey müslimanlar
(اِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَص۪يرٌ) çünkü o — rabbın — bütün yapacağınıza basîrdir. — Ona göre mükâfat veya mücazat eder.

Merhûm Muhammed Vehbi Efendi Hazretleri:

“HULÂSATU’L-BEYÂN FÎ TEFSÎRİ’L-KUR’AN”

(cild:6, sahife:2437-39)

Vâcip Tealâ müminlere nimetleri va’dini ve kâfirlere tehdidini tafsil üzere beyandan sonra cümle ahkâmın hulâsası bir kelimeye râci’ olup o kelimenin de istikametten ibaret olduğunu beyan  etmek üzere :

(فَاسْتَقِمْ كَمَٓا اُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَكَ وَلَا تَطْغَوْاؕ اِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصٖيرٌ)      

buyuruyor.

[Yâ Ekrem-er Rusül! Taraf-ı ilâhiden emrolunduğun vech üzere İstikamet et ve tevbe edenler de seninle beraber istikamet etsinler ve muktezâ-yı şer’in haricine çıkmayın. Zira; Allahü Tealâ sizin amelinizi görür ve bilir.]

Yani; emrolunduğun vechüzere İstikamet etmek vâciptir ve tevbe edenler de habibim! Seninle beraber İstikamet etsinler ve siz emr-i ilâhi haricine çıkıp tuğyan etmeyin. Zira; Allahü Tealâ sizin her amelinizi görücü ve bilicidir.

Fahri Râzi ve Kaazî’nin beyanları vechile istikamet akaid-i diniye ve a’mâl-i salihayı yoluyla yerine getirmeye ve vahy-i ilâhiyi kemâhüve hakkihî tebliğe ve ahkâm-ı şer’iyeyi tamamıyla beyan ve vezaif-i ubudiyetin kâffesini edaya; hukuk-ı ilâhiye ve hukuk-ı ibadı muhafazaya, halikla ve mahlûkatla olacak muâmelenin  cümlesinin hüsn-i icrasına şamil olduğu için lâyık olduğu vechüzere istikamet güç olduğundan Resulullah’ın «Sûre-i Hûd beni kocalttı” buyurduğu mervidir ve muhaddisînin beyanları vechile Sûre-i Hûd’la murad; bu âyet-i celiledir.

Resulullah’a istikametle emirden murad; devam ve te’kid içindir. Zira; Resulullah bihakkın istikamet ettiğinden istikametle emir devama ve te’kide mahmûldür.

Kazî, Hâzin ve Medarik’in beyanları vechile t u ğ y a n; tekebbür ve hudud-ı şer’iyeden çıkmak manâsınadır. Binaenaleyh; Cenab-ı Hak insanları hudud-ı şer’iye haricine çıkmaktan ve kibretmekten bu âyetle nehyetmiştir. Buna nazaran manâ-yı âyet : [Yâ Ekrem-er Rusül! Allah’a iman edenlerin âkıbetleri fevz ü felâh ve helâkten halâs ve küfredenlerin âkıbetleri azap ve helâk olduğunu bilince Rabbin Tealâ tarafından emrolunduğu vechüzere akaid-i diniye ve a’mâl-i salihayı lâyık-ı vechüzere ifaya ve ahkâm-ı şer’iyeyi tamamıyla tebliğe ve vazife-i ubudiyeti ve hukuk-ı ilâhiyeyi ve hukuk-ı nası edaya devam et ve seninle beraber tevbe edenler de devam etsinler ve siz hudud-ı şer’iyenin haricine çıkmayın ve hiçbir kimseye tekebbür etmeyin ve herkese tevazu’ edin ve her ferdin hukukunu yoluyla eda edin. Kur’an’ın helâl dediğini helâl ve haram dediğini haram itikad edin ve ahkâm-ı şer’iyeyi terkle isyan etmeyin) demektir. Zira; Allahü Tealâ her amelinizi bilir ve muktezasınca cezasını verir. Binaenaleyh; her fiilinizi o fiilde istikamet neyse o vechüzere işlemeniz lâzımdır. Şu halde şeriatın her emri istikameti mutazammındır. Meselâ abdestle emir; cemi’ şeraitini, sünnetlerini, müstehablarını, feraiz ve vâcibâtını, âdâbını yerine getirmekle emirdir. Bu da abdestte istikamettir. Her emr-i ilâhî kendi muhitinde istikametle emre şamildir ve her emirde bu minval üzere istikamet güç olduğundan Resulullah istikametin pek güç olduğundan bahsetmiştir.

Bu âyette t e v b e  e d e n lerle murad; şirkten ve küfürden tevbe edip iman edenlerdir. Çünkü; küfürden tevbe etmeyenlerin furu-ı a’mâlde istikametlerine itibar yoktur. İstikamet bilûmum edyanda muteber olup asla nesih târî olmayan ahkâmdandır. Binaenaleyh; cemi-i milletler istikametle iftihar eder ve herkes kendine istikametten bir hisse ayırmak ister, fakat ameliyatına gelince gayet az ve istikamet sahibine nadiren tesadüf olunur.

Hulâsa; Resulullah’ın ve Resulullah’la beraber tevbe edenlerin emrolunduğu vechile istikamete devamla emir ve cümle insanların kavanin-i şer’iye haricine çıkmaktan ve tekebbür etmekten nehyolundukları ve Allahü Tealâ’nın insanların istikamet ve adem-i istikamete dair cümle amellerini bilip gördüğü ve bu cihetle bu âyetin dört mes’ele-i mühimmeyi ihtiva ettiği bu nazm-ı celilden müstefad olan fevaid cümlesindendir.

Merhum Ömer Nasûhî Efendi Hazretleri:

“KUR’ÂN-I KERÎM’İN TÜRKÇE MEÂL-İ ÂLÎSİ VE TEFSÎRİ”

(Cild:3 sahife:1526-27)

(112) : Artık emir olunduğun gibi istikamette bulun ve tövbe etmiş seninle beraber bulunmuş olanlar da. Ve haddi tecavüz etmeyin, şüphe yok ki, o, yapar olduğunuz şeyleri bihakkın görücüdür.

İ Z AH:

(112) : Bu mübarek âyetler, Resûli Ekrem’in de, şeref-i İslâma nail bulunan sair zatların da istikametle ve hudud-i ilâhîyeye riayet etmekle mükellef olduklarım bildiriyor, zalimlere temayül gösterenlerin azaba, nusreti ilâhîyeden mahrumiyete marûz kalacaklarını ihtar ediyor. Ve beş vakit namaza devam edilmesini ve dinî vazifeleri ifa hususundaki sabırın mükâfatsız kalmayacağını tebşir buyurmaktadır. Şöyle ki: Ey Resûli Zişan!. Din-i ilâhîye riayet edip etmeyen milletlerin ahval-i tarihiyesine, va’d ile vaîde ait âyetler sana vahy edilmiş bulunmaktadır. (Artık) taraf-ı ilâhîden (emrolunduğun gibi istikamette bulun.) Yani:

Haiz olduğun istikamette devam et, din-i İslâmı neşre çalış, şer’î hükümleri tebliğ ve tatbik hususunda, bütün muamelâtında doğruluktan ayrılma: Meşrû ve makûm bir tariki takib etmekten geri durma. (Ve tövbe etmiş) İman ederek (seninle beraber bulunmuş olanlar da) istikametten ayrılmasınlar. (Ve haddi tecavüz etmeyin) meşrû, mutedil şeylerden ayrılarak İfrat ve tefrite düşmeyin, meselâ: Helâl olan bir şeyi haram ve bilâkis haram olan bir şeyi helâl görmek suretiyle ahkâm-ı ilâhîyeye, beyanat-ı Kur’aniyeye muhalefette bulunmayın (şüphe yok ki o) Hâlik-ı Zülcelâl’ (yapar olduğunuz şeyleri bihakkın görücüdür.) yani: Sizin bütün amellerinize, hareketlerinize âlimdir. Bunlara göre sizi mükâfata veya mücazata erdirecektir. Binaenaleyh bu gibi dînî hükümleri riayetten asla ayrılmayınız.

Bu âyeti celile, İslâmiyette büyük bir esastır. Ferdî ve ictimaî hayatı tanzim için bundan daha cemiyetli bir madde-i kanuniye olamaz. Çünki istikamet, bütün fezaili hayatiyenin, medenî esasların en birincisi bulunmaktadır. Evet istikamet, doğruluktur, deruhte edilen vazifelerde şer’i şerife muvafık surette hareket etmektir, sadakat ve itidal dairesinde harketten aykılmamaktır, ubudiyet yolunda, dini ilâhînin, aklı selimin irşadiyle yürümektir. Velhasıl: istikamet, dînî hükümlere, akidelere, amellere, ahlâkî, insanî vazifelere riayet edip Cenab-ı Hak’kın ve mahlûkatın haklarına tecavüzden sakınmaktır. Artık bir cemiyet efradı, böyle bir istikamet ile muttasıf olursa o cemiyet ne kadar terakki eder, ne kadar kemalât-ı ictimaiyenin parlak bir nümunesi olmuş olur. İşte kudsî dinimizin bize emir ettiği bu gibi vazifelere bihakkın riayet edilecek, olsa İslâm muhiti, melekler kadar nezih bir heyet-i ictimaiye halinde bulunmuş olur, bütün beşeriyet âlemi için en parlak bir nümune-i imtisal halinde bulunur. Evet.. İstikametten ayrılmayan bir zat, kendi hayatını en güzel bir surette tanzim etmiş olur. Mensup olduğu muhitin hayrına çalışır, hiç bir kimsenin malına, canına, haysiyetine bir zararı dokunmaz. Her millet, istikameti tebcil eder. Her kimse istikameti sever. Hayfaki: Herkes müstakim olmaz, bu husustaki muvakkat müşkilâta tahammül gösteremez. Halbuki, istikamet yüzünden bir sıkıntı, bir nikbet görülse de bu muvakkattir, bunun sonu selâmettir, saadettir, ebedî hayatı temine bir vesiledir. Sait Paşa Merhumun şu kıt’ası ne kadar güzeldir,

«Halkı tahrib eyleyip de kendin âbat eyleme»

«Bu cihanda ev yapıp ukbayı berbat eyleme»

«Nef’in için zalimi bî rahme imdat eyleme»

«Alemi tenfir eden ahvali mutad eyleme»

«Müstakim ol Hazret-i Allah utandırmaz seni»

The post “Müslüman! Müstakîm ol, Allâh’ın ta’yin ettiği hududdan çıkma! appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

Gerçi şeytana intibâ ile dalâleti irtikâp edenler bazı eşhas ise de çok zaman o dalâletin şeâmeti ve belâsı umûma sirayet eder. Binâenaleyh, bu gibi umûma sirâyet edecek belâlardan sakınmak ve dalâleti işlememek ve işleyenleri menetmek lâzım olduğunu beyan etmek üzere Vâcib Teâlâ

Buyurmuştur.

Yani; Ey mü’minler! O fitneden sakının  ki, o fitne, sizden yalnız zulüm edenlere ve günah işleyenlere isâbetle kalmaz, belki umûmunuza birden isâbet eder. İyi bilin ki, umûma zararı isâbet edecek Allah’ın azâbı şiddetlidir. (el-Enfâl: 25)

Bu âyette Vâcib Teâlâ, zararı umûmî olan günâhlardan her halde içtinâp etmek lâzım olduğunu beyân etmiştir ki, insanlar birbirlerine mazarrat verecek cürümde bulunmasın. Âlem  mümkün olan intizâmını muhâfaza etsin. Çünkü zinâ ve livâta gibi, kilede ve vezinde noksan vermek gibi günâhları irtikâb;  tâûn, vebâ, kıtlık ve harb gibi belâların gelmesine sebeb olur. Böyleleri günâhı işleyenlerin gayrısını da ihâta eder. Kezâlik haktan sükût etmek ve  emr-i bilma’rûf ve nehy-i anilmünkerde müdâhene eylemek; vukû bulan fenâlıklara rızâyı müstelzim olduğundan, bunların dahî zararı umûmîdir. Çünkü bu bid’atlerin zuhûru; İslâmiyetin dağılmasını, sözlerin bir araya  gelmemesini ve düşmanın galebesini mûciptir. Binâenaleyh, bunlardan ve bunların emsâli umûmi belâların isâbetine sebeb olacak günahlardan her mü’min sakınması lâzımdır. Çünkü sakınmadığı vakit; kendisi bilfiil günâhı işlediğinden ve diğerleri de men’e muktedir iken menetmediklerinden dolayı, dünyada o günâhın icâp ettiği belâya hepsi birden uğrarlar.

Şu halde o kimsenin işlediği günâhın zararı yalnız kendisine has değil, ebnâ-yı cinsini de ihata ile mutazarrır ediyor. Binâenaleyh nefsine ve ebnâ-yı cinsine insaf etmek her insan için bir vazife-i mühimedir. İşte yaşlar yanında kurular ve kurular yanında yaşlar da yanar; darb-ı meselenin mâsadakı budur, bu türlü belâlara hedef olan kimselerdir. Evet günah işleyenler günahından dolayı belâya müptelâ olduğu gibi, işlemeyenler de men’ine çalışmayıp sükût etmelerine müptelâ olurlar. Cenâb-ı Hak millet-i İslâmiyeyi, umûmî belâlardan muhafa buyursun. Amin!..

İşte; müdâhane, yani efendinin keyfi için hakikati örtbas etmekle zıddını beyân eylemek İslâm dininde haram ve umûmî belânın gelmesine sebebtir. Zira Vâcib Teâlâ

Buyurmuştur.

Yani;  Habîbim, sen tekzip edenlere itâat etme. Zira sen onlara mülâyim bulunsan ve müdârâ etsen, onlar da sana mülâyim bulunmalarını isterler, buyurmuştur. (el- Kalem: 8-9)

Yani senin onlara müdâhane edip onların da sana müdâhane etmelerini isterler. İşte müdâhane demek; karşısında bulunan kimsenin keyfi için hakîkati terketmek, onun dediklerine, iyi veya kötü, eyvallah demektir. Efrâd-ı millet böyle müdâhaneye başlarsa o milletten bekâ beklenilmez. Zira bu hal, sebeb-i inkırazdır. Tarihte müdâhane ile münhariz olan bir çok millet buna şâhittir.

[ Ahkâm-ı Kur’âniye, Muhammed Vehbi Efendi, Sh: 468, 469 ]

The post Umûma Nâzil Olacak Belâ Hakkında Ahkâm-ı Kur’âniye appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

Sûre-i Şuarâ 167. – 181. Âyet-i Kerîmeleri:

Vâcib Teâlâ Lût (A.S.)’ın şu nasihatına karşı kavminin söyledikleri sözlerini hikâye etmek üzere:

Buyuruyor.

[Lût (A.S.)’ın kavmi dediler ki «Ya Lût! Eğer sen bizim fiilimizi inkârda devam eder ve ta’n etmekten vaz geçmezsen elbette sen karyeden çıkarılanlardan olursun.] Zira; sen bize ta’n etmekte devam edersen elbette biz seni karyeden nefy ederiz.» demekle tahdat ettiler.

Yani; Lût (A.S.) kavmini mübtelâ oldukları fena fiilden şiddetle menetmeye çalışınca onlara aslâ tesir etmediği gibi şiddetli tehdide kalkıştılar ve «Ya Lût! Vaz geç bize müdahaleden. Eğer vaz geçmezsen elbette sen karyeden çıkarılanlardan biri olursun. Zira; sen bize ta’n etmekte devam edersen biz de seni bu beldede oturtmayız» dediler ve muktedir olurlarsa karyelerinden nefy etmeye karar verdiler. Çünkü onların âdetlerinin; sevmedikleri kimseyi karyeden nefyetmek olduğuna bu âyet delâlet eder. Zira; «Biz seni çıkarırız» demeleri, belki «karyeden çıkarılanlar var, sen de onlardan olursun» dediler. Binâenaleyh; bunadan evvel karyelerinden çıkardıkları kimseler olduğuna işâret etmişlerdir. Şu halde insanların muktedir oldukları sûrette sevmediklderi kimseyi nefyetmeleri yeni icat olunmuş bir şey değil, belki eski bir âdettir.

***

Vâcib Teâlâ, kavminin tehdidine karşı Hz. Lût’un cevâbını beyân etmek üzere:

Buyuruyor.

[Lût (A.S.) kavmine hitâb ederek «Ben sizin amelinize buğz edenlerdenim» dedi.] Ve Rabbısına iltica ederek dedi ki:

[«Yâ Rabbi! Beni ve evlâd ü ıyâlimi onların amellerinden halâs et» demekle Rabbısına iltica etti.]

[Lût (A.S.)’ın bu münacatı üzerine Biz Azîmü’ş-şân Lût’a ve evlatlarının cemisine necat verdik ve onlara nazil olacak azaptan halâs ettik. İllâ Lût’un haremi bir koca kadın onların amellerine razı olmasına binâen azapta bâki kalması mukadder olduğundan azap olunacaklar içinde kaldı.] Çünkü günâha rıza; aynı günâh olduğundan o fiilin failleriyle berâber cezaya müstahak oldu. Binâenaleyh; helâk olanlar içinde kaldı ve azaptan kurtulmadı.

Kaali: şiddetle buğz edici manâsınadır. Yani «Ben sizin amelinize şiddetle buğz edenlerdenim. Amellerinize buğz etmekten ve sizi men’e çağırmaktan vaz geçemem. Zira; ameliniz her zaman buğz etmeye lâyıktır ve siz de elinizden geleni geri koymayın» demek istedi. Gâribin; geride kalanlar ve helâkleri mukadder olanlar demektir. Binâenaleyh; Hz. Lût’un haremi Lût’la berâber yola çıkmayıp karyede kaldığına âyette delâlet vardır. Çünkü; kavmin ameline razı ve onları sever ve Lût’a buğz ve eza etmekten de geri durmazdı. Herkesin sevdiği kimseyle haşr olunacağına binâen sevdikleriyle berâber kaldı ve onlarla birlikte helâk oldu. Gerçi Hz. Lût’un haremi ise de nûr-u nübüvvetten istifâde kabiliyeti olmadığından Hz. Lût’un feyzinden mahrûm olmuş ve ebeden hüsrân içinde kalmıştır.

[ Muhammed Vehbi Efendi, Hulâsatu’l-Beyân Fî Tefsîri’l-Kur’ân, C:10 Sh: 3941, 3942, 3943 ]

The post Lût Aleyhisselâm’ın Kavminin Şu’mundan Allâh’a Sığınması appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

Merhûm Mehmed Vehbi Efendi

(Sâbık Konya Meb’ûsu ve Eski Şer’iye Vekîli)

 .

Zevcle zevcenin yekdiğerine karşı hukûku mütekâbile sâhibleri olduklarını Cenâb-ı Hakk diğer âyetle beyân zımmında

وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذ۪ي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِۖ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌۜ وَاللّٰهُ عَز۪يزٌ حَك۪يمٌ۟

buyurmuştur.

Yani “Ey zevcler kadınlarınız üzerine ma’rûfât dâiresinde sizin birçok hakkınız olduğu gibi kadınlarında sizin üzerinizde birçok hakları vardır.” (el-Bakara: 228) Zîrâ ricâl hikkatta ve akıl ve dirâyette ve ferâiz-i ilâhiyeyi noksansız yerine getirmekte ve bir takım müşkülâta göğüs germekte, meşakkat ve mihnete tahammül etmekte kadınlar üzerine meziyet ve rüchânları meydânda bir hakîkattır ki inkârı gay-i kâbildir. Çünkü kadınların bünyelerinde olan zaaf ve ferâiz-i ilâhiyeyi tamâm edâ etmeğe ma’lûm olan birtakım hallerini kim inkâr edebilir. Hâlbûki Allâh Teâlâ cümleye gâlib, zîrâ kullarını istediği gibi yaratır ve ba’zısını diğerinden âli kılar kimse karışamaz. Ef’âl-i hikmetten hâlî değildir. Binâenaleyh herkesin hukûkunu yerli yerine te’mîn eder ve hikmetin intizâ’sını işler ve âile teşkîlâtı hüsn-ü imtizâca ve âile içinde birinin reis ve âmir olmasına tevakkuf eder ki hepsi her cihetten müsâvî olsa herkes benlik da’vâsında olur. Âmir, me’mûr birbirine karışır ve intizâm yoluyla cereyân edemeyeceği tabiî olduğundan Cenâb-ı Hakk ricâli nisvândan daha meziyetli halketmiş ve ahenk intizâm yoluyla cereyân etsin için zevcelerin zevcine itâatını vâcib kılmıştır. Fakat bu vücûb de bedelsiz değildir. Zîrâ zevc de kadının itâatına karşı bir takım yukarıda beyân olunan vezâifle mükelleftir. Hüsn-ü imtizâca gelince, her birinin diğerinin hukûkuna riâyetle hâsıl olacağından riâyetsizlik imtizâcsızlığı ve imtizâcsızlık tefrikayı mucîb olub tarafeynin sefâletini iktizâ edeceğinden Cenâb-ı Hakk tarafeynin mütekâbil vazîfelerini beyân etmiştir ki zevcin zevceden da’vâ edecek birçok hakkı bulunduğu gibi zevcenin de zevcden da’vâ edecek bir çok hakkı vardır.

İşte şu tafsîlât üzere ahkâm-ı Kur’âniye ve diyânet-i İslâmiyede İslâm kadınları erkekler kadar hakkına mâlik ve hukûkda zevcle zevce aynen müsâvî olduklarını ve kadının zevcine riâyeti ne kadar lâzım ise zevcin ona riâyeti de o kadar vâcib olduğunu beyânla İslâm kadınları hürriyetten mahrûm ve zevclerinin esâreti altında yaşadıklarını iddiâ edenlerin da’vâları yanlış olduğu tezâhür eder. Belki İslâm kadınları erkeklerden daha ziyâde hukûka mâlikdirler ki; zevc kadının nafakasını ve süknâsını tedârike mecbûrdur ve tedârik edemediğinde ver hakkımı diyebilir. Çünkü kadın hak sâhibi zevc ise ona borçludur. Şimdi hakkelinsâf düşününce alacak sâhibi mi hürdür, yoksa borçlu olan zevc mi hürdür? İşte bu kadar külfete karşı zevcin kadından istediği meşrû’ sûrette emrine itâattır ve kadının zevcle berâber hâricte kazançla uğraşması mı hürriyettir, yoksa kazancı zevc üzerine tahmîl edib de evinde oturmaması mı hürriyettir? Zevceyn arasında olan bir takım evlât ve ahlât ve ahfât yetiştirmek ve a’vân ve esâr çoğaltmak gibi bir takım müşterek menfaatlerde bile kadının lezzeti ve nasîbi erkekten daha çoktur. Çünkü ebeveyn bahsinde beyân olunduğu vechile evlât üzerine anaya şefkatı babanın hizmeti üzerine mukaddem olduğu gibi evlâdın anaya şefkatı babadan daha ziyâde olduğu hâlde evlâdın nafakası ve her meşakkati baba üzerindedir. Gerçi ana da çocuğun terbiye ve büyümesi husûsunda zahmet çekerse de pederin meşakkatına kıyâs edilemez. Zîrâ yedirmek, giydirmek, okutmak, yazdırmak gibi külfetler hep baba üzerine olup analar bunlardan mes’ûl değildirler.

Velhâsıl kadınları erkeklere müsâvî kılacağız diye çalışanlar, hukûkda müsâvî kılacağız demek isterlerse ne kadar çalışsalar Kur’ânın kadınlara bahşetmiş olduğu hukûkun onda birini bahşetmedikleri gibi, hukûk diye ortaya koydukları şeyler kadınların sefâletini mucîb ve kadını kadınlık meziyetinden tecrîd etmekten başka bir şey değildir. Eğer maksatları kadınları her cihetten erkekler gibi kılacağız demek ise bu da hikmete karşı kılıç çekmektir ki muhâli mümkün kılmak için uğraşmaktır. Çünkü hilkatte kadınları erkeklere müsâvî kılmak mümkün değildir. Ne hâcet bunu iddiâ edenler kadınların birçok kadınlık hâllerini erkeklik hâlleri ile mübâdele edebilsinler.

Bu gibi şeyleri ileri götürmek için çalışanlar, Cenâb-ı Hakk’ın kendilerine vermiş olduğu kudreti acze, izzeti zillete, ulviyeti süfliyete tebdîle çalışmakla gerek kadınlara ve gerek kendilerine hakâret etmekten başka bir şey yapmış olmazlar. Çünkü hilkatı tağyîre çalışmak kadar abes bir şey olamaz. Zîrâ hilkatı tağyîr mümkün olmadığından bu husûsta çalışmak hiç fâide vermez. Bu gibi ahkâmda hikmet fertlerde aranmayıp, belki fertlerin cinsinde ve nev’inde aramak kavâi-i şer’iyemiz iktizâsından olduğu cihetle ba’zı kadınların ba’zı ricâlden daha akıllı ve sâhib-i kiyâset ve cesâret olmasiyle i’tirâz vârid olmaz.

Zîrâ hüküm cins-i ricâl ile cins-i nisvân arasında arandığından bazı efrâdın evsâfiyle cinse hükmolunamaz. Çünkü, erkeğin cinsi kadının cinsinden her zaman yüksektir ve müsâvîliği cinslerin kabiliyeti ile ölçmek lazımdır.

[Akhâm-ı Kur’âniye, Konyalı Mehmed Vehbi Efendi, Sh;139,140,141 , Tan Matbaası-Sirkeci, İstanbul, 1971]

The post Zevcle Zevcenin Karşılıklı Hukûk Sâhibi Olduklarına Dâir Akhâm-ı Kur’âniye appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

Elmalılı Muhammed Hamdi Efendi:

HAK DÎNİ KUR’ÂN DİLİ

(cild: 4, sh: 2488-2491)

(Tevbe/23)

(لَا تَتَّخِذُوا اٰبَاءَكُمْ وَاِخْوَانَكُمْ اَوْلِيَاءَ اِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْاِيمَانِ)

Ey mü’minler atalarınızı ve kardeşlerinizi, iymâna karşı küfrü sevmek istedikleri takdirde evliyâ ittihâz etmeyiniz -ya’ni başkaları şöyle dursun veliyleriniz olan babalarınız ve kardeşleriniz bile küfrü sevgili addeder, sevmek ister, iymâna karşı tercîh ve ıhtiyâr eyler, ısrarlarından vaz geçmeleri ümîdi kalmazsa onları da veliyleriniz tutmayın, velâyetlerini tanımayın, emr u irâdelerine tâbi’ olub da küfre hızmet ve muâvenet etmeyin, onları kendinize şefık ve zahîr saymayın, hâsılı karabet hissiyyâtını ve atalara, akrıbâya ihsân hakkındaki evâmir-i ilâhiyyeyi küfürden ve bervechi balâ müşriklerden berâete mâni’ zannetmeyin

(وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ)

 ve sizden her kim onlara tevellâ ederse- velâyetleri altına girer, dostluğu kabûl eyler, nusret ve istinsarda bulunur, tefvîz-i umûr eder, teberrî eylemezse

(فَاُولٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ)

işte bunlar –bu tevelliyi yapanlar- da o zâlimlerden başka bir şey’ değildirler. –Zîrâ velâyeti ehil ve mevkı’inin gayriye koymak haksızlığını irtikâb etmişlerdir. Allâh bunlara da hidâyet etmez.

Bu ve bundan sonraki âyetin feth-i Mekke’den evvel bunları hicrete mâni’ addedenler hakkında veyâ irtidâd edib de Mekke’ye iltihâk eyliyen dokuz kişi hakkında nâzil olduğuna dâir iki nakıl vardır. Fakat bunlar târih-i nüzûl hakkındaki rivâyetlere muhâlif bulunduğundan şa’yân-ı ıhticâc olamıyacaktır. Bunun için Cessasın Ahkâm-ı Kur’ân’da zikrettiği üzere “Mü’minler Münâfıklardan temeyyüz etmek için bununla emrolunmuşlardır. Çünkü Münâfıklar kâfirlere tevelliy ediyorlar ve buluştukları zaman ikrâm ve ta’zîm gösteriyorlar ve onlara velâyet ve tarafdarlık ızhâr eyliyorlardı, Allâh Teâlâ da bu âyetteki emrini Mü’min ile Münâfıkın farkına alâmet kılmış ve böyle yapmıyanın nefsine zâlim ve binâenaleyh ukûbete müstehıkk olduğunu haber vermiştir. Ancak şunu da unutmamak lâzım gelir ki bununla berâber kâfir olan babaya anaya ihsânı ve ma’rûf ile musâhabeti dahî emreylemiş, netekim sûre-i “Lokman”da (14. âyet) geleceği üzere

(وَوَصَّيْنَا الْاِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ)

 ilâ (15. âyet)

(وَاِنْ جَاهَدَاكَ عَلٰى اَنْ تُشْرِكَ بٖى مَا لَيْسَ لَكَ بِهٖ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا وَصَاحِبْهُمَا فِى الدُّنْيَا مَعْرُوفًا)

buyurmuştur. İlh. Kezâlik sûre-i “Nisâ”da (36. âyet)

(وَاعْبُدُوا اللّٰهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهٖ شَيْپًا وَبِالْوَالِدَيْنِ اِحْسَانًا)

 الآية، sûre-i “En’am” da (151. âyet)

(قُلْ تَعَالَوْا اَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ اَلَّا تُشْرِكُوا بِهٖ شَيْپًاوَبِالْوَالِدَيْنِ اِحْسَانًا)

Bak. Âyetin siyâk u sibâkı da mülâhaza edildiği zaman anlaşılıyor ki burada yukarıki (Tevbe/16)

 (اَمْ حَسِبْتُمْ اَنْ تُتْرَكُوا)

âyetindeki

(وَلَمْ يَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَلَا رَسُولِهٖ وَلَا الْمُؤْمِنٖينَ وَلٖيجَةً)

 kaydının bir tavzıhi vardır ki hikmeti de yakında gelecek olan (Tevbe/27)

 (ثُمَّ يَتُوبُ اللّٰهُ مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ)

âyetiyle gösterilecektir. (Tevbe/24)

(قُلْ اِنْ كَانَ اٰبَاؤُكُمْ وَاَبْنَاؤُكُمْ وَاِخْوَانُكُمْ وَاَزْوَاجُكُمْ وَعَشٖيرَتُكُمْ)

Eğer de, babalarınız ve oğullarınız ve kardeşleriniz, zevceleriniz ve aşîretiniz –muâşeret ettiğiniz: berâber yaşadığınız, en yakın akriba ve taallükâtınız

 (وَاَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا)

ve kazandığınız mallar

(وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا)

 ve kesâdından korkacağınız ticâret

(وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا)

ve hoşunuza giden meskenler –içlerinde sâkin olub kalmak arzusunda bulunduğunuz evler, konaklar, köşkler, bağçeler iller, obalar- ya’ni bütün bunlar: âile ve karâbet, emvâl ve ticâret, vatan ve meskeninde huzur u rahat sunuf-ı beşeriyye arasında başlıca ıhtilât ve muvalâta sebeb olan şeylerdir. Ve harbin bunlardan ayıran bir hicranı vardır. Harb insanları sevgili babalardan, oğullardan, kardeşlerden, zevcelerden hısım ve akribadan ve hemşehrilerden ayırır. Uğraşıb kazandığı kıymetli mallardan oldurur, ticâretleri durdurur, rahat döşeklere yatmıya mâni’ olur ve bunlar sevilecek şey’ler değildir ve onun için keyfemettefak harb de iyi değildir. Fakat aynı zamanda bunları sevmenin de bir haddi ve hakkı vardır. Bunlar ne gaye-i mekasıddır. Ne de felâh u halâs için sebeb-i kâfidir. Bunlara muhabbet, Allâh ve Resûlullâh mahabbetine, dîn-i hak mahabbetine müterâfık olmak ve ona hizmet etmek şartıyle ne kadar şa’yân-ı mahabbet iseler, dîn mahabbetine muârız oldukları ve Allâh yolundan alıkoydukları sûrette de o nisbette mebgûz ve sebeb-i ukûbet ve mesâibdirler. Bunları her sevgiye tercîh ederek sevenler insanlıkta yükselemezler, hukûku ıhlâl ederler, her zulme, her haksızlığa sebebiyyet verir, her ıhtılâta râzı olurlar da lüzûmunda hak yolunda mücâhede edemez, cân u mal, evlâd u ıyâl kaygusiyle her zillete râzı olurlar. Onun için bunlar eğer

 (اَحَبَّ اِلَيْكُمْ مِنَ اللّٰهِ وَرَسُولِهٖ وَجِهَادٍ فٖى سَبٖيلِهٖ)

size Allâh ve Resûlünden ve onun yolunda cihâddan daha sevgili ise

(فَتَرَبَّصُوا حَتّٰى يَاْتِىَ اللّٰهُ بِاَمْرِهٖ)

o halde bekleyiniz, tâki Allâh emriyle gelsin. –Bu takdirde yapacağını yapsın, başınıza getireceği felâketi getirsin, işinizi bitirsin, ukûbetini musallat kılsın da ne hâliniz varsa görün, o vakıt kurtulmak ümîdi var mı zannedersiniz? Hayır

(وَاللّٰهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْفَاسِقٖينَ)

ma’lûm ya Allâh fâsık kavme hidâyet etmez- tâattan çıkmış fâsıklar gürûhunu doğru yola çıkarmaz, ya’ni siz Allâh ve Resûlünü ve Allâh yolunda mücâhedeyi onlardan daha çok sevmediğiniz takdirde en iyi yapacağınız şey mücerred cebrî olan mukadderâta intizâr edib beklemektir. Bu sûrette ise Allâh tarafından irâdî mahabbetinize merbût olarak farz ve takdîr buyurulmuş olan fîsebîlillâh cihâd terketmekle tâattan çıkmış, vazîfenizi yapmamış (mukadderâtınızı kendiniz ıhlâl eylemiş) bir takım fâsıklar olacağınız için artık her türlü helâk ve ukûbete muntazır olmanız lâzım gelir.

Görülüyor ki evvelki âyet iymâna karşı küfrün velâyetinden teberrî ve inkıtâı âmirdir. Bu âyet de Allâh, Peygamber mahabbetine münâfî ve vazîfe-i dîniyyenin hakkıyle iyfâsına mâni’ olan her türlü alâik-i dünyeviyye mahabbetinden teberrî ve inkıtâı âmirdir. Bunun için evvelkinde yalnız âba ve ıhvân zikredilmiş olduğu hâlde ikincide ebnâ ve ezvâc ve hattâ aşîret vesâire dahî zikrolunmuştur. Çünkü mahabbet işi hepsinde cârî olduğu hâlde velâyet oğullarda ve zevcelerde bile mu’tâd değildir. Bütün bunlara ihsân emir ve tavsiye-i ilâhiyye cümlesinden olduğunda şüphe yok ise de hiç birisi (Nisa/36)

(لَاتُشْرِكُوا بِهٖ شَيْپًا)

mucebince Allâh’a şirk derecesine varmamalı, Allâh sever gibi olmamalıdır. Rızâullâha muhâlif bir noktaya temas ettiği sûrette hepsi hiçe sayılmalıdır.

(Müfessir Merhûm Elmalılı M. Hamdi Efendi, Hak Dîni, Kur’an Dili, cilt: 4, sh: 2488-2491)

***

Merhûm Muhammed Vehbi Efendi Hazretleri:

“HULÂSATU’L-BEYÂN FÎ TEFSÎRİ’L-KUR’AN”

(cild: 5, sh: 1980-1983)

Vâcib Teâlâ kâfirlerden berâet etmelerini mü’minlere emrettikten sonra kâfirlerle mü’minler beyninde karabet-i nesebiye olsa dahî berâet etmek lâzım olduğuna işâret etmek üzere: (Tevbe/23)

يَا اَيُّهَا الَّذٖينَ اٰمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا اٰبَاءَكُمْ وَاِخْوَانَكُمْ اَوْلِيَاءَ اِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْاِيمَانِ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَاُولٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Buyuruyor.

[Ey mü’minler! Babalarınızı ve kardeşlerinizi dost ittihâz etmeyin, eğer onlar küfrü îmân üzere tercîh ve ihtiyâr ederlerse. Eğer sizden bir kimse onları dost ittihâz ederse işte o dost ittihâz eden kimseler zâlimlerdir.] Zîrâ; kâfirlere mukârenetle nefislerine zulmetmişlerdir. Çünkü; yakın olan kimsele onların küfrü ve dalâli sirâyet eder ve bilhassa akrabanın akrabaya te’sîri daha ziyâde olur. Şu hâlde kâfirlerden uzak olmalı ki, onların şerrinden mahfûz kalmalı.

Fahri Râzî ve Hâzin’in beyânları vechile Âyet-i Celîle’den maksâd; her mü’mini kâfirlerden hiçbir fertle dostluk etmekten nehiydir. Ya’ni; “Hiçbir mü’min hiçbir kâfiri ciddiyetle dost ittihâz etmesin. Velevse o kâfir mü’minin anası, babası ve biraderleri gibi yakın akrabasından olsun” demektir. Fakat bu nehiy; küfrü ihtiyârda ısrâr etmek şartıyla meşruttur. Çünkü; kâfir küf rüzere ısrâr etmezden evvel kâfire mukaarenetin faydası me’mûldür. Zîrâ; mü’mine mukaarenetle kâfirin mü’min olmak ihtimâli vardır. Lâkin nasihat dinlemeyerek küfr üzere devâma karar verip îmân etmek ümîdi azaldıktan sonra uzak olmak lâzımdır. Çünkü; yakın olmakta fayda olmadığı anlaşılınca yaklaşmakta bir ma’nâ yoktur.

Kâfirlerin dostluğa liyâkatları olmadığı hâlde onları dost ittihâz etmek dostluğu mevzi-i lâyıkının gayrıya vaz’etmek olduğundan bunları dost tutan mü’minlerin zulmetmiş oldukları açıktan beyân olunmuştur. Kâfirleri dost ittihâz etmeyen mü’minlerden zulüm olursa da dost ittihâz eden mü’minlerin zulmüne nispetle gâyet az olduğuna işâret için zulmün bunlara münhasır olduğu beyân olunmuştur ki zulümlerinin kemâline ve kesretine işâret edilmiştir.

Tefsîr-i Taberî’de beyân olunduğu vechile Âyet-i Celîle babalarına ve kardeşlerine şefkatlarına binâen hicret etmeyenler hakkında nâzil olmuştur. Yâhud mi’minlerin kâfirlerden kat’-ı alâka etmesine dâir berâetlerinin lüzûmuna dâir olan emir i’lân olununca ehl-i îmân “Babadan, kardeşten ve sâir akrabadan berâet ve kat’-ı alâka nasıl mümkün olur ve sıla-i rahmi terketmek olmaz mı?” gibi birtakım şüpheye düşünce bu şüphelerini gidermek ve dîn hakkında baba ve kardeşten iftirâk vâcib olduğunu beyân etmek üzere bu âyet nâzil olmuştur.

Vâcib Teâlâ; bu âyet nâzil olunca mü’minler: “Hicret edersek evlâdımız ve emvâlimiz zâyi’ olur, ticâretimize kesat ârız olacağı gibi hânelerimiz yıkılır, harâb olur” diyerek endişeye düşmeleri üzerine şu tasavvur ve endişelerinin hatâ olduğunu beyân etmek üzere: (Tevbe/24)

قُلْ اِنْ كَانَ اٰبَاؤُكُمْ وَاَبْنَاؤُكُمْ وَاِخْوَانُكُمْ وَاَزْوَاجُكُمْ وَعَشٖيرَتُكُمْ وَاَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا اَحَبَّ اِلَيْكُمْ مِنَ اللّٰهِ وَرَسُولِهٖ وَجِهَادٍ فٖى سَبٖيلِهٖ فَتَرَبَّصُوا حَتّٰى يَاْتِىَ اللّٰهُ بِاَمْرِهٖ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْفَاسِقٖينَ

Buyuruyor.

[Yâ Ekrem-er Rusül! Akrabasının firkatına dayanamayarak hicretten çekinen kimselere sen de ki, “Ey mü’minler! Eğer babalarınız, oğlanlarınız, kardeşleriniz, zevceleriniz, sâir akrabanız ve kavm ü kabîleniz, kazanmış olduğunuz mallarınız ve kesat ârız olmasından korktuğunuz ticâretiniz ve sükenâsından râzı olduğunuz evleriniz size Allâh’dan, Resûlünden ve fîsebîlillâh düşmanlarınızla muhârebeden ziyâde muhabbetliyse hakkınızda emr-i ilâhî gelinceye kadar gözetin ki, emr-i ilâhî geldiğinde ne olacağını bilirsiniz. Muhakkak Cenâb-ı Hakk kavm-i fâsıkîne hidâyet etmez.]      

Ya’ni; sizin için pek sevgili olarak şu sayılan şeyler Allâhu Teâlâ ve Resûlünden daha ziyâde sevgiliyse sizin üzerinize azâbı îcâb eden emr-i ilâhî gelinceye kadar âkıbet-i emre intizâr etmek üzerinize vâcibdir.

Bu âyet; dîn uğrunda görülecek meşakkata ve dünyâca terettüb edecek bilcümle mazarratlara tahammül etmek lâzım olduğuna delâlet eder ve insan için dîni uğrunda her şeyi fedâya hazır olmazsa âkıbet vehâmetten hâlî olamayacağına dahî işâret vardır. Çünkü; Cenâb-ı Hakk bu âyette “Eğer şu umûr-ı dünyâ size umûr-ı dînden daha ziyâde muhabbetliyse âkıbette gelecek belâyâyı gözetin” buyurmuştur. Bu ise umûr-ı dîne riâyet olunmadığı sûrette her türlü tehlike mevcût olduğunu beyân etmektir.

Bu âyette muhabbetle murâd; ihtiyârî olan muhabbettir. Yoksa zarûrî olan muhabbet değildir. Çünkü; zarûrî olan muhabbeti terketmek beşer için mümkün olmadığından muhabbet-i zarûriyeyi terkle teklîf olmaz.

Hulâsa; baba, kardeş ve sâir akraba küfr üzere ısrâr ve muhabbet ettikçe onları dost ittihâz etmek câiz olmadığı ve karabetlerine binâen onların muhabbetlerinden vazgeçmeyen kimselerin zâlim oldukları ve bunların muhabbetlerini cihâd-ı fîsebîlillâh üzerine tercîh edenlerin Allâh’ın gazapla emri gelinceye kadar intizâr etmeleri lâzım olduğunu beyânla tehdîd olundukları bu âyetten müstefâd olan fevâid cümlesindendir.

Kaynak: (Merhûm Şer’iye ve Evkâf Vekîli Konyalı Mehmed Vehbi Efendi, Hulâsat-ül Beyân Fî Tefsîr’il Kur’ân, cilt: 5, sh: 1980-1983)

Merhûm Ömer Nasûhî Efendi Hazretleri:

“KUR’ÂN-I KERÎM’İN TÜRKÇE MEÂL-İ ÂLÎSİ VE TEFSÎRİ”

(cild: 3, sh: 1243-1245)

(Tevbe/23)

يَا اَيُّهَا الَّذٖينَ اٰمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا اٰبَاءَكُمْ وَاِخْوَانَكُمْ اَوْلِيَاءَ اِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْاِيمَانِ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَاُولٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meâl-i Âlîsi:

“Ey mü’minler! Eğer küfrü îmân üzerine ihtiyâr etmişler ise babalarınızı, kardaşlarınızı dost tutmayınız ve sizden onları kimler ki dost tutarsa işte zâlim olanlar, onlardır.”

Îzâh:

Bu mübârek âyetler gösteriyor ki: Dîn düşmanlariyle alâkayı kesmeyi gayr-ı mümkin görmemelidir. Her mü’min için lâzımdır ki, Allâhının ve Peygamberinin emirlerine riâyet etsin, bu uğurda her fedâkârlığa katlansın, mukaddesâtına engel olmak isteyenlerle râbıtasını kessin, karâbet gibi, menfaat-ı dünyeviyye gibi şeyler bu dînî vazîfeye mâni’ olmasın. Bunun aksine hareket edenler kendilerine zulüm etmiş, hidâyetten mahrûm kalmış olurlar.

Mekke-i Mükerreme’nin fethinden evvel müslümanlara hicret etmeleri emir olunmuştu. İçlerinden ba’zıları: Biz nasıl hicret edelim ki, yurdumuzda babalarımız, aşiretlerimiz vardır, ticâretimiz, ikâmetgâhımız vardır, bunlardan alâkalarımızı nasıl keselim. Diye söylenmişlerdi. Bunun üzerine bu âyetler nâzil olmuştur. Buyurulmuş oluyor ki: (Ey mü’minler!..) Ey İslâmiyeti kabûl ettikleri hâlde hicret etmek istemeyen müslümanlar!. (Eğer küfrü i’lân üzerine ihtiyâr etmişlerse) küfür ve tuğyân içinde yaşamayı iltizâm ve bunda ısrâr ederek İslâmiyeti kabûlden kaçınmakta bulunmuşlar ise, artık öyle olan (babalarınızı, kardaşlarınızı dost tutmayınız) sonra onların muhabbeti sizleri İslâmiyete hizmetten, dâr-ı İslâma hicretten mahrûm bırakır, bu yüzden selâbet-i dîniyeniz haleldâr olur. (Ve sizden onları kimler ki dost tutarsa) onların sözleriyle oturup kalkarsa, onların şeâmet-i hâlini görmez de onlar ile oturup kalkmayı hicrete cihâda tercîh eylerse (işte zâlim olanlar) emr-i ilâhiye muhâlefet edib kâfirleri mü’minler üzerine tercîh etmek sûretiyle nefislerine zulüm etmiş bulunanlar (onlardır) o kâfirleri böyle ihtiyâr ve iltizâm edecek kimselerdir.

(Tevbe/24)

قُلْ اِنْ كَانَ اٰبَاؤُكُمْ وَاَبْنَاؤُكُمْ وَاِخْوَانُكُمْ وَاَزْوَاجُكُمْ وَعَشٖيرَتُكُمْ وَاَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا اَحَبَّ اِلَيْكُمْ مِنَ اللّٰهِ وَرَسُولِهٖ وَجِهَادٍ فٖى سَبٖيلِهٖ فَتَرَبَّصُوا حَتّٰى يَاْتِىَ اللّٰهُ بِاَمْرِهٖ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْفَاسِقٖينَ

Meâl-i Âlîsi:

De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardaşlarınız, refîkalarınız, kabîleleriniz ve kazanmış olduğunuz mallar, durgunluğa uğramasından korktuğunuz bir ticâret ve hoşnut olduğunuz ikâmetgâhınız sizin için Allâh Teâlâ’dan ve Resûlundan ve Allâh yolunda cihâttan daha sevgili ise artık Allâh Teâlâ’nın emri gelinceye kadar bekleyiniz!. Ve Allâh Teâlâ fâsıklar olan kavmi hidâyete erdirmez.

Îzâh:

Resûlüm!. Öyle yurtlarındaki alâkalarından dolayı hicreti, hak yolunda cihâdı bırakan müslümanlara (De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardaşlarınız, refîkalarınız, kabîleleriniz) akrabânız (ve kazanmış olduğunuz mallar) ve sizin ayrılacağınızdan dolayı revâcını, inkişâfını kaybederek (durgunluğa uğramasından korktuğunuz bir ticâret) bir iktisâdî muâmele (ve hoşnut olduğunuz) içinde seve seve oturduğunuz (ikâmetgâhınız sizin için Allâh Teâlâ’dan ve Resûlundan) onların rızâları için hicret etmekten (ve Allâh yolunda cihattan daha sevgili ise) böyle dünyevî alâkalar, menfaatler, sizin nazarınızda Allâh Teâlâ’ya ve Resûluna itâatten ve hak yolunda mücâhededen daha iyi görünüyorsa (artık Allâh Teâlâ’nın emri) mukadder olan ukûbeti, kahır ve tenkîli (gelinceye kadar bekleyiniz) elbette lâyık olduğunuz âkibete kavuşursunuz. (ve Allâh Teâlâ fâsıklar olan kavmi hidâyete erdirmez.) öyle Cenâb-ı Hakkın emirlerine itâatten kaçınan kimselerin kalplerini hidâyet nurlariyle tenvîr buyurmaz. Binâenaleyh Allâhu Azîmüşşânın emirlerine dâimâ riâyet etmelidir ki, insan nûr-ı hidâyetten mahrûm kalmasın.

Bu Âyet-i Kerîme bizlere bildirmiş oluyor ki: Dünyevî maslahatlar ile dînî maslahatlar arasında bir teâruz, bir muhâlefet bulunursa her müslüman için îcâbeder ki, dînî maslahatları, dünyevî maslahatlar üzerine tercîh etsin.

Vâkıa baba, ana, evlât ve iyâl muhabbeti, fıtrîdir, bunlardan kalplerin alâkasını bilkülliye kesmek, muhâldir. Fakat düşünmelidir ki: Bunlar insanın ma’nevî helâkına sebep olacak bir hâlde bulunurlarsa artık ne kıymetleri olabilir? Bâhusus bütün varlığımız, bütün nâil olduğumuz ni’metler Cenâb-ı Hakk’ın birer ihsânıdır ve ebedî saâdetimizi te’mîne vâsıta olan zât da Resûl-i Ekrem Efendimiz’dir. Artık Cenâb-ı Hak ile Resûl-i Ekrem’e olan muhabbetimiz her türlü muhabbetlerin fevkinde olmalı değil midir?. Artık bizleri Hâlikımıza, Peygamberimize isyâna sevk etmek isteyen mudil kimselere karşı nasıl merbûtiyet gösterebilir de kendimizi ebedî hüsrâna düşürmeye cür’et edebiliriz?. Cenâb-ı Hak cümlemize güzelce tefekkürler, hareketler nasip buyursun Âmin!.

Kaynak: (Emekli Diyânet İşleri Reisi Fâtih Dersiâmlarından Ömer Nasuhi Bilmen Efendi, Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâl-i Âlîsi ve Tefsîri, cilt: 3, sh: 1243-1245,  Bilmen Basımevi, Baskı 1964)

(İntişârı: 18.09.2017)

The post “Hiçbir Mü’min Hiçbir Kâfiri Ciddiyetle Dost İttihâz Etmesin!” appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

 Merhûm Muhammed Vehbi Efendi Hazretleri:

“HULÂSATU’L-BEYÂN FÎ TEFSÎRİ’L-KUR’AN”

(cild: 9, sh: 186-187)

Vâcib Teâlâ’nın dünyânın serîu’z-zevâl olduğunu bir misâlle îzâh etdikden sonra dünyânın en kıymetdâr ni’metleri olan mal ve evlâdın da ferah ve sürûra değer bir şey’ler olmadığını beyân etmek üzere: (Kehf/46)

*اَلْمَالُ وَالْبَنُونَ زٖينَةُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ اَمَلًا

buyuruyor.

[Mal ve evlâd ve bilhassa oğlan evlâdı hayât-ı dünyânın ziynetidir ve dünyâ gibi her ikisi de fânîdir ve zevâle ma’rûzdur. Zîrâ; esâsında bekâ olmayınca fer’inde dahî bekâ olmıyacağı evleviyetle sâbittir ve bâkî olan a’mâl-i sâliha Rabbın Teâlâ indinde sevâb ve âkıbet emel yönünden hayırlıdır.]

Ya’ni; dünyânın en kıymetli metâı insanların pek sevdikleri mal ve evlâd; ziynet-i zâhiriyyeden ibâretdir. Binâenaleyh; sâir ziynetleri gibi anlar da zevâle ma’rûz olub i’timâda şâyân değildir. Ancak eseri dünyâda ve âhiretde seninle bâkî olan a’mâl-i sâlihadır. Zîrâ a’mâl-i sâliha; Habîbim! Rabbın Teâlâ indinde sevâb cihetinden maldan ve evlâddan hayırlı olduğu gibi ve âkibetde ümîd etdiği şey’ler cihetinden de hayırlıdır. O a’mâl-i sâliha sebebiyle sâhibi âhiretde arzu etdiği ni’metlere nâil olur.

Tefsîr-i Hâzin’de ve Taberî’de beyân olunduğu vechile Bâkıyât-ı Sâlihât ile murâd; bilcümle a’mâl-i sâliha ve bilhassa salavât-ı mefrûza ve tesbîh ve tehlîl ve tekbîrdir.

Ebussuûd Efendi’nin beyânı vechile mala ihtiyâc evlâda ihtiyâcdan ziyâde olduğuna işâret içün mal, evlâd üzerine takdîm olunmuşdur. Çünki; nafakaya muktedir olamayan kimse evlâdın mukaddemesi ve sebeb-i yegânesi olan nikâha muktedir olamadığı cihetle mal mukaddem olduğu gibi vücûdun bekâsı ve neşv ü nemâsı dahî mala muhtâc olduğu cihetle mal mukaddemdir ve evlâdsız mal ziynet olabilir velâkin malsız evlâd ziynet olamaz. Çünki; malı olmayub evlâdı olan kimse nafaka husûsunda görmüş olduğu meşakkat evlâdla tezeyyüne mâni’dir. Zîrâ; evlâd anın hakkında külfet ve meşakkatdir. Şu hâlde her cihetden mal, evlâd üzerine mukaddemdir.

Kaynak: (Merhûm Şer’iye ve Evkâf Vekîli Konyalı Mehmed Vehbi Efendi, Hulâsat-ül Beyân Fî Tefsîr’il Kur’ân, cild: 9, sh: 186-187)

Merhûm Ömer Nasûhî Efendi Hazretleri:

“KUR’ÂN-I KERÎM’İN TÜRKÇE MEÂL-İ ÂLÎSİ VE TEFSÎRİ”

(cild: 4, sh: 1962-1964)

*اَلْمَالُ وَالْبَنُونَ زٖينَةُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ اَمَلًا

(Kehf/46)

Meâl-i Âlîsi:

“Mal ve oğullar dünyâ hayâtının ziynetidir. Bâkî kalacak olan sâlih ameller ise Rabbin indinde sevapca hayırlıdır ve ümitce de hayırlıdır.”

Îzâh:

İşte dünyâ varlığı cümlesinden olan (mal ve oğullar) da (dünyâ hayâtının ziynetidir) vâkıa bunlar da bir atiyye-i ilâhiyyedir, fakat mâdem ki, bütün dünyâ hayâtı, fânîdir binâenaleyh bunlar da o kabîlden oldukları için bir gün zevâl bulacaklardır. Artık bir âkil kimseye lâyık mıdır ki, bunlar ile iftihâr ederek başkalarına karşı mütekebbirâne bir vaziyet alsın?. (Bâkî kalacak olan sâlih ameller ise) beş vakit namaz gibi, tesbih ve tahmîd gibi, fukarâ-yı nâsa muâvenet gibi pek güzel şeyler ise (Rabbin indinde) âhiret gününde (sevabca) fâidece dünyâ ziynetinden (hayırlıdır.) ve bu sâlih ameller (ümitce de hayırlıdır) sâhibi o sâyede ümitvâr olduğu âhiret nimetlerine nâil olur. İşte insanlar için selâmet ve saâdete medâr olan şeyler öyle dünyevî varlıklar değil, böyle sâlih amellerdir. Artık asıl bunları elde etmeğe çalışmalıdırlar.

Kaynak: (Emekli Diyânet İşleri Reisi Fâtih Dersiâmlarından Ömer Nasuhi Bilmen Efendi, Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâl-i Âlîsi ve Tefsîri, cild: 4, sh: 1962-1964,  Bilmen Basımevi, Baskı 1964)

(İntişârı: 18.09.2017)

The post “Amel-i Sâlih, Mal Ve Evlâddan Hayırlıdır!” appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

Her kim imanından sonra Allah’a küfrederse -kalbi iyman ile mutmainn olduğu halde ikrah edilen başka- velâkin küfre sînesini açan kimse lâ-büdd onların üstüne Allah’dan bir gadab iner ve onlara azîm bir azâb vardır. (Nahl/106)

[ Elmalılı Hamdi Efendi ]

***

Kalbi imân ile mutmain olduğu halde icbar edilen müstesna, velâkin her kim imânından sonra Allah Teâlâ’yı inkâr eder de küfre sîne açarsa işte onların üzerine Allah’dan bir gazap vardır ve onlar için pek büyük bir azap da vardır. (Nahl/106)

[ Ömer Nasuhi Efendi ]

*****

Merhum Ömer Nasûhî Efendi Hazretleri:

“KUR’ÂN-I KERÎM’İN TÜRKÇE MEÂL-İ ÂLÎSİ VE TEFSÎRİ”

(Cild: 4 sahife: 1828)

 (…)

“Her kim îmandan sonra İslâmiyyet’i kabul etmiş iken bilahere Allâhu Teâlâ’yı inkâr eder küfrünü itirafda veya küfrü mucib bir hareketi iltizamda bulunur da küfre sîne açarsa, yani küfrü kabul etmesi için göğsünü genişletir, münşerihu’l-kalb olarak razı olursa işte onların üzerine Allâh’dan pek muazzam bir gazab vardır, mehâbetini (=ululuk, yücelik, azamet, heybet) ta’yînden âciz bulunduğumuz pek büyük bir şiddet mukadderdir, onlar bu irtidadlarının böyle müthiş cezâsını âhiretde göreceklerdir.

(…) Istılahda ikrâh, bir kimseyi tehdid ile, korkutmakla, rızâsı olmaksızın bir sözü söylemeye veya bir işi yapmaya haksız yere sevketmekdir. Buna “icbâr” da denilir. Ve bu ikrâh iki kısma ayrılır.

Birincisi: İkrâh-ı mülcîdir ki, bu, nefsi katl ile, uzvu kat’ ile veya bunlardan birine sebeb olacak şiddetli bir darb ile yapılan ikrâhdır ki ikrâh olunanın rızâsını izâle ve ihtiyârını ifsâd eder, maamâfih (=bununla berâber, durum böyle iken) nâsın ihtiyârı yine sâbit bulunur.

İkincisi: İkrâh-ı gayr-ı mülcîdir ki, yalnız gam ve elemi mûcib olacak derecedeki darb ve hapis gibi şeyler ile yapılan ikrâhdır ve mükrehin (zorlananın) rızasını izâle ederse de ihtiyârını ifsâd etmiş olmaz.

Bu ikrahların hükümleri ise şöyledir:

1. Bir mü’min bir ikrâh-ı mülcîye binâen lisânen küfrü kabûl etse, indallâh kâfir olmuş olmaz. Elverir ki, kalben îmânında sebât etmiş olsun. Maamafih böyle bir ikrâha rağmen sebât edib de küfrü lisânen olsun kabûl etmezse tarîk-i efdali iltizâm etmiş olur, bu yüzden öldürülürse şehid sayılır. (…)
2. Bir kimse bir ikrâh-ı mülcîye binâen başkasının bir malını itlâf edebilir. Bu mübahdır. Maamâfih başkasının malına tecâvüzden kaçınır da bu yüzden öldürülürse sevaba nâil olur.
3. Herhangi bir ikrâha mebnî başkasının hayatına kastetmek veya bir uzvunu veya onu helâkinden korkulacak derecede dövmek veya kendi anasını babasını velev ki azca olsun dövmek câiz olmaz haramdır. (…)
4. Zinâ da katil hükmündedir. Binâenaleyh ikrâha mebnî zinâ da helal olmaz. Hattâ İmâm-ı Azam’dan bir kavle göre bundan dolayı hadd-i zinâ da lâzım gelir. (…)
5. İkrâhdan dolayı yapılan talaklar, İmâm-ı Azam’a göre vâkî’ olur İmâm-ı Şâfî’ye göre vâki’ olmaz.
6. İkrâh-ı mülcîden dolayı şarab içmek, hınzır etini veya kendi kendine ölmüş meyte sayılan herhangi bir hayvanın etini yemek vacibdir. Hayatı kurtarmak için bu iltizâm edilir. Bunda başkasına bir zarar yokdur. Ve Cenâb-ı Hakk’ın nehyine kasden bi’r-rıza muhâlefet de mevcud değildir.

Merhûm Elmalılı Muhammed Hamdi Efendi Hazretleri:

“HAK DİNİ KUR’AN DİLİ”

(Cild: 5 sahife: 3130)

“(…) İkrah olunmadığı halde rızası ile kelime-i küfrü söyleyen veyâ ikrah olunduğu zaman kalbini bozub da küfre itikad ediveren kimseler üzerine Allah’dan bir gadab yani künhü tarif olunmaz büyük bir gadab ve bir de bunlara azîm bir azâb vardır. Çünki cürümleri en büyük cürümdür.

Rivâyet olunuyor ki Kureyş Ammâr’ı ve babası Yâsir’i ve anası Sümeyye’yi irtidâda ikrah etdiler. Onlar ise imtinâ’ eylediler. Bunun üzerine Sümeyye’yi birer ayağından iki devenin arasına bağladılar; ve “sen erkekler için müslüman oldun” diyerek, bir harbe (=kısa mızrak, süngü) ile önünden deşdiler. Develere sürükletib parçalatarak öldürdüler. Arkasından Yâsir’i de öldürdüler. İslâm’da ilk maktul bu ikisi oldular (radıyallahu anhumâ). Anasını babasını bu halde gören Ammâr ise, ikrah olunanı lisânen söyleyiverdi. (İlâve: Hazret-i Ammar’ı da Meymûne kuyusuna atdılar. Suda boğulmak üzereyken dili ile, kâfirlere onların istedikleri yolda uysallık gösterdi. Ahmed Davudoğlu, Kur’ân-ı Kerîm ve Îzâhlı Meâli sh. 280) Bunun üzerine “yâ Rasûlallah Ammâr küfretmiş!” denildi. Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem buyurdu ki: “Hayır, Ammâr, başdan ayağa îmân dolmuş, îmân onun etine kanına karışmışdır.”

Derken, Ammâr ağlıyarak Rasûlullâh’a geldi. Rasûlullâh da gözlerini silmeye başladı ve buyurdu ki: “Nen var, tekrar ederlerse sen de dediğini tekrâr et.”

Bir de Müseylemetü’l-kezzab iki kişiyi tutmuşdu. Birisine “Muhammed hakkında ne dersin?” dedi. O da “Rasûlullâh” dedi. Müseylemetü’l-kezzab “benim hakkımda ne dersin?” dedi. O da “sen de” dedi. Binâenaleyh bunu bırakıverdi. Ötekine “Muhammed hakkında ne dersin?” dedi. O da “Rasûlullâh” dedi. Müseylemetü’l-kezzab “benim hakkımda ne dersin?” dedi. O da “dilsizim” cevâbını verdi. Müseylemetü’l-kezzab üç defa tekrâr etdi, o da yine aynı cevabı verdi. Binaenaleyh bunu katleyledi. Rasûlullâh bunu haber alınca buyurdu ki: “Evvelkisi Allâh’ın ruhsatını tutdu, İkincisi hakkı ızhar etdi.”

Demek ki, böyle ikrâh-ı mülcî hâlinde yalnız lisânıyle kelime-i küfrü telaffuz etmek câizdir, fakat bu ruhsatdır; ve âyetden anlaşıldığı üzere, kalbi îmân ile mutmain olmak şartı ile bir ruhsatdır. Fakat ızhâr-ı hak ve i’zâz-ı din (=dînin şerefine hürmet) için helâki göze alıb da ictinâb etmek azîmetdir. Ve bu hususda azîmet ile amel efdaldir.”

(azîmet= Kulun, Allah tarafından kendisine yüklenen vazîfilire tam bir sebat ve azimle yerine getirmesi. Zıddı: RUHSAT)

Merhûm Muhammed Vehbi Efendi Hazretleri:

“HULÂSATU’L-BEYÂN FÎ TEFSÎRİ’L-KUR’AN”

(Cild: 8 sahife: 416)

“ (…) Tefsîr-i Hâzin’de beyân olunduğu vechile kelime-i küfrü tekellüme cevaz verilecek kadar icbârın mikdârında ihtilâf varsa da essah olan katil ve âzâsını kesmek ve tahammül edemiyeceği kadar dövmek gibi şeylerle tehdîdini îkâ’ (=meydana getirme, yapma, yaptırma, işleme) edecek bir kimsenin tehdid etmesidir. Şu beyân olunan sûret üzere tehdîd olunduğunda teklîf olunan kelime-i küfrü tekellüm etmekle nefsini kurtarmağa ruhsat-ı şer’iyye vardır. Binâenaleyh kalbi îmânla sâbit olduğu halde tekellüm ederse kâfir olmaz, ma’fuvdur. Eğer tekellüm etmez sabır ederse, azîmetle amel etdiğinden me’cûrdur (=sevâb kazanır). Ammâ ikrâh, vâcibi terk veya muharremâtı işlemekle meselâ hınzır etini yiyeceksin diyerek icbâr olunursa teklîfi kabûl etmek vacibdir. Eğer sabır eder teklîfi kabûl etmez helâk olursa vâcibi terkle nefsini mühlikeye (=öldürücü, helâk edici) atdığından günahkâr olur.

(…) Bu âyetin Rasûlullâh’ı tasdîk için nâzil olduğu mervîdir.

The post İkrâh-ı Mülcî ve İkrâh-ı Gayr-ı Mülcî Hâlinde Kelime-i Küfrü Söylemek appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

Şu muhakkak ki Allah kâfirleri lâ’netlemiş ve onlara bir çılgın ateş hazırlamıştır. (Ahzâb/64)

Onda muhalled kalırlar ve ne bir veliy bulabilirler ne de bir nasîr (Ahzâb/65)

[ Elmalılı Muhammed Hamdi Efendi ]

***

Şüphe yok ki, Allah kâfirlere lânet etmiştir ve onlar için bir şiddetli ateş hazırlamıştır. (Ahzâb/64)

Orada ebedîyyen kalmaları mukadderdir, ne bir dost ve ne de bir yardımcı bulamayacaklardır.  (Ahzâb/65)

[ Ömer Nasûhi Efendi ]

*****

Merhûm Muhammed Vehbi Efendi Hazretleri:

“HULÂSATU’L-BEYÂN FÎ TEFSÎRU’L-KUR’AN”

(Cild: 11 sahife: 4474-4475)

(Ahzâb/64):

اِنَّ اللّٰهَ لَعَنَ الْكَافِرِينَ وَاَعَدَّ لَهُمْ سَعِيرًا

“Allâhu Teâla izzet-i huzûrundan tardla kâfirlere la’net etti ve ebeden Cehennem’de kalıcı oldukları halde onlar için Cehennem ateşini ihzâr etti.”

(Ahzâb/65):

خَالِدِينَ فِيهَا اَبَدًا لَا يَجِدُونَ وَلِیًّا وَلَا نَصِيرًا

“Kâfirler kendilerini Cehennem’den kurtaracak bir dost ve yardımcı bulamazlar. “

Ya’ni; kıyâmeti ta’cîl edenler âkıbeti bilmediklerinden ta’cîl ederler, yoksa kıyâmette başlarına geleceği bilseler ta’cîl etmezler. Zira; Allâhu Teâlâ kâfirleri rahmetinden uzak kılmakla la’net ettiği gibi, onlar için ebedî Cehennem ateşini hazırladı. Halbuki kâfirler ateşten kurtaracak bir dost ve yardımcı da bulamazlar. Şu halde ta’cîl etmeleri başlarına geleceği bilmemelerindendir.

(İntişârı: 16.01.2012)

The post “Kâfirler Cehennemde Ebedî Kalıcıdırlar!” appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

Ey o Peygamber! Zevcelerine ve kızlarına ve mü’minlerin kadınlarına hep söyle: cilbâblarından üzerlerini sıkı örtsünler, bu onların tanınmalarına, tanınıp da eza edilmemelerine en elverişli olandır, bununla beraber Allah bir gafûr rahîm bulunuyor. (Ahzâb/59)

[ Elmalılı Muhammed Hamdi Efendi ]

Ey Peygamber! Zevcelerine ve kızlarına ve mü’minlerin kadınlarına de ki, üzerlerine feracelerini sıkı örtsünler. Bu, onların tanınmalarına ve eza edilmemelerine en yakın (en muvafık) bir sebebdir. Ve Allah en çok mağfiret edendir, çok merhametli olandır. (Ahzâb/59)

[ Ömer Nasûhi Efendi ]

Elmalılı Muhammed Hamdi Efendi

HAK DÎNİ KUR’ÂN DİLİ: 

(cild:  sahife: 3928-3929)

يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لِاَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ

Ey o Peygamber! zevcelerine de, kızlarına da, bütün mü’minlerin kadınlarına da söyle – 

görülüyor ki burada yalnız Peygamberin zevcelerine ve kızlarına değil, sûre-i Nûr’daki

 وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلٰى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ  (Nur 31)

âyeti gibi

nisa-i mü’minîne dahi te’mil edilmiştir. Bununla beraber nisa-i mü’minînde asıl hurriyyet olduğu için bundan murad hurr kadınlar olduğu beyan edilmiştir. Arabda tesettür âdet değil idi. Cahiliyyede kadına hurmet yoktu, eski cahiliyye kadınlarında erkeklerin nazarı dikkatlerini celb edecek vechile göz belerderek açık saçık çıkan, teberrüc eden, mübtezel olanlar bulunurdu, bundan dolayı kız evlâdlarını diri diri gömenler olmuştu. İslâm ise kadının şanını ıffet ve ısmetle, vakar ve haysiyyetle yükseltiyordu.

Sûrei «Nûr» âyetleri

قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ اَبْصَارِهِمْ   (Nur 30)

ve

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ اَبْصَارِهِنَّ  (Nur 31)

mü’minîn ve mü’minatın yekdiğerine göz belertmeyip nazarlarını kısarak edeb ü ıffetlerini muhafaza etmeği öğreterek terbiyelerini yükseltmiş olduğu gibi burada da iymanlı hurr kadınların hiç bir vechile ezaya maruz kalmamalarını te’yiyd için buyuruluyor ki:

يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ

cilbablarından üzerlerini sıkı örtsünler –

CİLBAB, baştan ayağı örten çarşaf, ferace, car gibi dış kisvesinin adıdır

اَلَّذِی یَسْتُرُ مِنْ فَوْقٍ اِلَی اَسْفَلَ ، كُلُّ ثَوْبٍ تَلْبَسُهُ الْمَرْأَةُ فَوْقَ ثِیاَبِهاَ ، كُلُّ ماَ تَسَتَّرَ بِهِ  مِنْ كِسَاءٍ اَوْ غَیْرِهِ اَلْمِلْحَفَتٌ وَالْمِقْنَعَةُ

çarşaf ve peçe.

İD’NA, yaklaştırmak demek ise de علی ile sılalanması tazmin suretiyle sarkıtmak ma’nâsını da ifade ettiğinden üzerinden sıkı örtmek demek olur, cilbabdan örtmek ta’birinde de iki vecih vardır:

birisi cilbablarından birisiyle bütün bedenini sıkıca örtmek, birisi de bir cilbabın bir tarafiyle başından yüzünü örtmek demek olur. Bu beyanda da iki suret vardır.

Birisi kaşlarına kadar başını örttükten sonra büküp yüzünü de örtmek ve yalnız tek bir gözünü açık bırakmak

ikincisi de alnının üzerinden sıkıca sardıktan sonra burnunun üzerinden dolayıp gözlerinin ikisi de açık kalsa bile yüzün kısmı a’zamını ve göğsü temamen örtmüş bulunmaktır. Rivayet olunduğu üzere Ümm-i Seleme radıyallahü anha demiştir ki:

“- يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ

nâzil olduğu vakıt Ensar kadınları üzerlerine siyah kisâler giyerek öyle bir sekînet ile çıkmışlardı ki başları üzerinde kuşlar varmış gibi.”

Hazreti Aişe radıyallahü anhadan da merviydir, demiştir ki:

“-Ensar kadınlarına Allah rahmet etsin. İşbu

يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لِاَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ

âyeti nâzil olduğu zaman mırtlarını yardılar, onunla başlarını sardılar da Resulullahın arkasında öyle namaz kıldılar ki sanki başlarında kargalar varmış gibi.”

ذٰلِكَ

bu –

tesettür

اَدْنٰى اَنْ يُعْرَفْنَ

onların tanınmalarına –

mebzul cariyelerden âdi kadınlardan vakar ve heybetle seçilerek hurmet edilmelerine

فَلَا يُؤْذَيْنَ

ve binaenaleyh incidilmemelerine elverişli olan surettir. –

Gerçi ezayı kendilerine da’vet edecek olan içi bozukları örtü zabtediverecek değildir. Lâkin iymanlı temiz kadınların kirli nazarlardan sadeflerinde meknun inciler gibi mahfuz kalmalarına en lâyık olan suret de budur. Asıl o vakıttır ki onlara eza edecek olanların açık bir vebal ve bühtan yüklenmiş oldukları tebeyyün eder. Ve binaenaleyh bundan evvelki ve sonraki âyetlerin hukümlerine dâhil olacakları anlaşılır.

وَكَانَ اللّٰهُ غَفُورًا رَحِيمًا

bununla beraber Allah gafur rahîm bulunuyor –

burada bu tezyil çok ma’nâlıdır. Bu bize şu ma’nâları ilham eder:

– 1) Allahın mağrifeti çoktur, bu güne kadar geçmiş olan açıklıklara mağrifet buyurur o kusurları örter, rahmeti de çoktur, bundan böyle emrini tutanları

rahmetiyle çok bekâm eder.

– 2) Allah gafur rahîm olduğu içindir ki kadınlara eza edilmesine razı olmaz ve onun için örtülmelerini emreder.

– 3) tesettür emrolunduğundan dolayı da kadınlar bir tazyıka ma’ruz bırakılmasın, ifrata gidilmesin, çünkü Allah gafur rahîmdir. Bu emri onların aleyhine değil, lehine olarak vermiştir demek de olabilir.

Muhammed Vehbi Efendi

HULÂSATU’L-BEYÂN FÎ TEFSÎRU’L-KUR’AN: 

(cild: 11 sahife: 4466-4470)

Vâcip Tealâ bigayrıhakkın insanlara ifk ü iftira ve sair hususatla eza eden sefihleri menettikten sonra bilumûm hatunlara lâyık olan kıyafetlerini takınmalarını tavsiye etmek üzere:

يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لِاَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ

buyuruyor.

[Ey Nebiyy-i Zişan! Sen zevcelerine, kerimelerine ve sair müminlerin zevcelerine de ki onlar bürgülerini üzerlerine bürüsünler.] 

ذٰلِكَ اَدْنٰى اَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ

[Zira; onların bürgülerini üzerlerine bürünmeleri onların bilinip de eza olunmamalarına ziyade yakındır.]

وَكَانَ اللّٰهُ غَفُورًا رَحِيمًا

[Halbuki Allahü Tealâ onlardan evvelce vâki olan kusurlarını affedici ve hallerine münasip mesalihi temşiyetle merhamet buyurucudur.]

Yani; ey kullarımızı irşad için meb’ûs ve müeyyed min indillâh olan Nebiyy-i Zişan! Evvelâ kendi ezvac-ı mutahheratına, kerimelerine ve saniyen sair müminlerin haremlerine nasihat tarikıyla de ki onlar bürgülerini üzerlerine bürünsünler. Zira; şu bürgülerini bürünmeleri onların bilinmekle süfehanın taarruzundan kurtulup îzâ olunmamalarına en yakın bir meslektir. Halbuki Allahü Tealâ bu âyetin nüzûlünden evvel bürgüsüz gezmelerinden dolayı vâki olan kusurlarını setreder ve hallerine münasip ahkâmı inzalle merhamet buyurur. Çünkü; hasbelicab taşra çıkan kadında çarşaf olmayınca süfeha güruhu onları açık görüp tamaa düştükleri gibi şüpheli ve iffetini ihlâl eden kadınlardan zannıyla arkalarına düşerek rahatsız edeceklerine binaen Cenab-ı Hak kadınların çarşaf bürünüp mesture olmalarını emretmiş ve hikmeti de bürgülü olan kadının kim olduğu bilinmemekle suizandan ve süfehanın takibinden kurtulmaları olduğunu beyan etmiştir. Şu halde tesettürün meşruiyetindeki hikmet; fitne kapısını kapamak, nesebi ziya’dan muhafaza etmek, zevceyi zevce rabıtla başkasının taarruzundan kurtarmak, aile teşkilâtına intizam vermek, evlâdın terbiyesine ve dünyanın imarına erkek dışarıdan, kadın içeriden çalışmaktır.

İşte bu âyet-i celileyle Cenab-ı Hak afife olan kadınları setir sebebiyle süfehanın su-i zannından ve taarruzlarından mahfuz kılmakla kalplerinin rahat olacağını beyan etmiştir. Çünkü; bürgüsüz gezen hatunun şekli ve kıyafeti görüldüğü cihetle kalbinde fesat olan kimselerin tamamını celbedip o vesileyle takibederek âkıbet fitneye bâdî veyahut halk arasında güft ü gûyu mucip olarak birtakım rahatsızlığı mucip olacağı ve bu rahatsızlık zevçle zevce arasında imtizaçsızlığa müncer olup bilâhare tefrikayı dahi intaç ettiği çok defa görülmektedir. Şu halde setirle emir; bütün insanların kalplerinin rahatını ve aile arasında imtizacın esasını ve biçare çocukların terbiyesini te’min etmekle ve insanların yekdiğerine husumetten âzâde olmakla âlemin intizam üzere cereyanına büyük bir hadim ve kanun-ı daimdir. Zira; kadının örtülü bulunup ecaniple ihtilâttan memnu’ olması zevcin emniyetini ve kalbin şüpheden vareste olmasını mucip olduğundan zevcle zevce beyninde muhabbetin devamına ve nesebin su-i zandan beri olmasına ve aile hayatının rahatla geçmesine sebeptir.

İşte nisvanın tesettürü hakkında insanların her cihetle fevaidini mucip ve insaniyete büyük bir hizmet ve bilhassa kadınlar hakkında bir lûtuf olduğunu idrakten âciz, heva ve hevesine tâbi ve kuvve-i behimiyesi kuvve-i insaniye ve müdrikesine galip olan kimseler Avrupa’nın yaramaz ve hayvan meşrepli ve gayret-i insaniyesini zayi etmiş birtakım insanların âdât-ı kerihelerini talisinle tesettür-i nisvana itiraz ederek tesettür-i nisvan; hürriyet-i nisvanı selp, müddet-i hayatında hapis, faydasız tazyik ve onları mertebe-i insaniyeden iskat etmek ve hukuk-ı medeniyeden çıkarmak gibi birtakım vesvese-i şeytaniye dermeyan ederler. Halbuki tesettür; kadınların hürriyetlerini muhafazaya yegâne hadimdir. Çünkü; hatunlar çocuk getirmekle ve hamil meşakkatlarıyla meşgul olduğu cihetle emr-i maişetini lâvıkıyla te’min edemediğinden behemehal maişet hususunda bir erkeğin himayesinde bulunması zaruridir ve onun maişetini tedarike zevci borçludur. Halbuki şimdi kadın hak sahibi, erkek borçludur. Bunun hürriyet hangisindedir? İzdivaç meselesinde zevcin zevceyi veyahut zevcenin zevci himayesi, birinin âmir, öbürünün me’mur olması âhengi intizamın yoluyla cereyan etmesinde emr-i lâzım ve zaruridir. Şu halde hangisi âmir ve hangisi me’mur olacak? Eğer kadın âmir olsun denecekse, fıtrattaki noksana ne denilecek? Eğer fıtratı tebdil mümkünse bu iddia doğru olabilir. Meselâ çocuk doğurmayı erkekler alıp onlarda olan kuvvet, kudret, şecaat, celâdet, dirayet ve zekâyı kadınlara vermek mümkünse bunun çaresini düşünmeli ve bir vakit için erkekliği kadınlara vermeli kadınlığı da erkekler almalıdır. Kadınları erkekler kadar veyahut daha ziyade yükseltmeye çalışanlar evvelâ fıtratı tebdile çalışmalıdırlar, yoksa fıtrat değişmedikçe herkesin meziyeti kendindedir. Bu evhamla yaşayanların kendilerindeki meziyeti ariyet suretiyle başkalarına verip onlarda olan fıtrattaki noksanı kendim alacağım diye kadınları merasimde takdim etmek, arabada sağ tarafa bindirmekle Allah’ın verdiği ulviyeti süfliyete tenzil eylemek hamakattan başka birşey değildir. Çünkü; fıtratta rical hakimdir ve nisvanın pek çok hususatta ricale ihtiyacı aşikârdır. Bu kadar bedahete karşı “Ben bunun aksini yürüteceğim” diye uğraşmak hamakat ve safdil kadınları aldatmaktan başka ne olur?

Şu halde fıtraten hatun erkeğe muhtaç olup zevc hatunun muhafazasına me’mur olunca bütün meû’net ve meşakkati üzerine aldığı hatundan zevcin de bir isteyeceği vardır. O da, iffet, taharet ve töhmetten beraettir. İffeti muhafazada bile kadın yine zevcinin himayesine muhtaçtır. Çünkü; kadın ecanibin taarruzuna müdafadan âciz kaldığı gibi meşakkate ve uzak mahalle misaferete tahammülü olamaz ve tahammülü farz olunsa tahammüle mani birçok halleri vardır. O halleri değiştirmek mümkün müdür? Şu halde behemehal idame-i hayatı bir recüle muhtaç olunca o recülün muhabbetini celbetmesi ve onun hüsn-i zannı altında yaşaması zaruri değil midir? O kadının refah ü saadetle vakit geçirmesi zevcinin muhabbetinin devamına iffetinin şüpheden halî olmasına bağlı değil midir? Şimdi o hatun açık olarak istediği yerde gezer ve istediği kimselerle görüşürse zevcin hüsn-i zannını idame edebilir mi ve şüpheden kurtulur mu? Halbuki onun rahatı, refah ve saadeti zevcin hüsn-i zannına bağlı değil mi? Eğer istediği yerde gezer, herkesle görüşür de zevcine şüphe gelir, kalbi rahatsız olursa bu şüpheyi izale ve kalbinin rahat olması setirden başka neyle olabilir? Eğer şüphe gelmezse çölde gezen behâimle onun ne farkı vardır? Serbest gezmesiyle hasıl olan töhmet zevcle zevce arasındaki muhabbetin nefrete tebeddülüne ve nefret de akıbet firkata sebep olursa bundan en çok zarar görecek kadın değil midir? Çünkü; firkat vuku bulunca kadının himayesine iltica edecek velisi ya bulunur ya bulunmaz. Eğer bulunursa velisinin himayesi altında me’yusane vakit geçirmesi ve aile teşkilâtından mahrum olması mı hürriyettir; yoksa zevcinin muhabbetinin idamesiyle evlâd u ahfat yetiştirmek ve onların muradını görmek ve bir aile reisi olarak yaşamak mı hürriyettir? Eğer himaye edecek velisi yoksa sokakta kalacak ve binnetice şunun bunun hizmetçiliğine arz-ı ihtiyaç edecek veyahut süfehanın taarruzuna uğrayacak, sefalete düşecek. Bu levha-i sefalet mi hürriyettir? Evet! Mesture olanlarda dahî bazı iffetini ihlâl edenler bulunabilir, fakat serbestiye nispetle nadir olduğu gibi bizim için vazife, setir hususunda Allah’ın emrini yerine getirmektir. Allah’ın emrini yerine getirdikten sonra vâki olan şeyden mes’ûl olunmayacağı malûmdur.

Şu tafsilâta nazaran İslâm kadınlarının hürriyeti erkeklerden daha ziyadedir. Çünkü; yalnız mesture bulunup dahil-i beytte aile teşkilâtıyla meşgul olmasına mukabil zevc nafakasını, kisvesini ve süknasını te’min etmekle mükellef olduğu gibi ikisinden hasıl olan çocukların nafakalarını tedarik ve her cümlesinin refah ü saaâdetlerini te’min etmekle dahi mükelleftir. Bu uğurda esbab-ı maişet yüzünden her türlü mezahime göğüs germek gece, gündüz onların rahatını düşünmek ve onların muhafaza ve himayelerini der’uhte etmek gibi sayılmaz ve tükenmez meşakkat ve düşüncelere karşı İslâmiyette kadının mükellef olduğu şey yalnız zevcinin muhabbetini ihlâl etmemekle kalbini tatmin etmektir. Şimdi erbab-ı insaf düşünsün! Hürriyet kimdedir? Kadın zevcine mi, yoksa zevc kadına mı hizmet ediyor?

Hulâsa; hatunların bürgü bürünmeleri vâcip olduğu ve bürgülü olunca ecanibin o kadının kim olduğunu bilemediklerinden dolayı taarruzdan vareste olup ezadan kurtuldukları ve hatunların mesture olmalarıyla fitne kapılarının kapanacağı bu âyetten müstefad olan fevaid cümlesindendir.

(İntişârı: 14.02.2012)

The post “İslâm Kadınlarının Hürriyeti Erkeklerden Daha Ziyadedir!” appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.