(Mes’ele): Resülûllâh Sallâllâhü Teâlâ Aleyhi Ve Sellem Efendimizin mi’râcı hak olub, bir gecenin ba’zı evkâtında Mekke-i Mükerreme’den Kudüs’deki Mescid-i Aksâ’ya kadar varması nass-ı Kur’ân’la ve oradan da semâvâta urûç etmesi; ve arş ve kürsîyi ve cennet ve nârı görmesi; ve ervâh-ı enbiyâya mülâkî olarak pekçok acâib ve garâib müşâhede buyurmuş olması ehâdis-i sahîhe ve meşhûre ile sâbit ve ma’lûmdur.

Mi’râc-ı şerîf cesed-i mübârekeleriyle ve hâl-i yakazada vâki’ olmuşdur. (Tafsilât-ı lâzımesi kütüb-i siyer ve ehâdise müracaatla ma’lûm olur.)

(Kıssa-i mi’râcın muhâliyyetini iddia etmek ulûhiyyet ve nübüvvet havâss ve hakâıkına kesb-i ıttılâ’ eden kimsenin kârı değildir.

Allâhü Teâlâ’nın kudreti her mümkine teâlluk eder. Enbiyâ ise nice nice havârık ve âyâta mazhar olagelmişlerdir. Seyyârâtın ba’zılarında ma’lûm olan sür’at-i hareketin iz’âf-ı kesîresini [=kat kat fevkalade çoğaltmak] Hazret-i Resûlün veyâ râkib olduğu Burâk’ın cisminde hâlk ve îcâd etmek kudret-i Allâh’a nisbetle güç bir şey midir?

Ecsâmın kâffesi zâten mütemâsile olub bir cisme turyân eden şey, ecsâm-ı sâireye de târî olabilir. [=ansızın belirebilir] 

Bu halde eflâkın hark [=yarılması] ve iltiyâmı [=yeniden kapanası] kabûl etmemesi de bâtıl olur.

Ammâ esâsen nübüvveti hattâ hakîkat-ı ulûhiyyeti de bilmeyen tâbîiyyün bir takım kavânîn-i tabîiyyeye bağlanub kalmış olduklarından bittabi’ her işittiklerini inkâra müsâreat etmek zâid ve bî lüzûmdur.

Berâhîn-i sâlifeyi nazar-ı dikkate alıb da, ma’rifetullâh esâsına tahkîm edenler ise fürû’ kabîlinden ma’dûd bu takım mebâhis ve mesâilde aslâ tereddüd ve iştibâh girivesine düşmezler. Belki sâir mu’cizât-ı nebevîye gibi mi’râc kıssa-i celîlesini de pek kolay tasdîk ederler.)

(Ayasofya Şeyhi Manastırlı İsmâil Hakkı Hocaefendi, Telhîsü’l-Kelâm Fî Berâhîni Akâid’il İslâm, sh: 68-70)

The post Mi’râc-ı Şerîf appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

(Mes’ele-3): Farz olan îmân-ı şer’i, ilim ve ma’rifet kabîlinden ve tasdîk-i mantıkî nev’indendir. Fakat tasdîk-i mantıkîde, i’tikâd-ı zannî dahî dâhildir. Rasûl-i Ekrem Efendimiz Hazretlerinin teblîğ buyurmuş olduğu ahkâm-ı dîniyyeye taallûk eden tasdîkin îmân-ı şer’i olması ise, cezm ve yakîn derecesine vüsûl ile mukayyeddir. Zan tarîkıyla olması kifâyet etmez.

Cezm ve yakîn derecesine vâsıl olan tasdîkin, îmân-ı sahîh ve azâb-ı uhrevîden müncî olması da üç şart ile meşrûtdur.

Birincisi: Bu cezm ve yakînin, hâl-i bâisden, muâyene-i azâb vukûundan evvel iktisâb olunmasıdır.

(Çünki hâlet-i mezkûrede îmânın nâfi’ olmadığı ( ) nass-ı celîli ile sâbitdir.)

İkincisi: Risâlet-i Muhammediyeyi ve zarûriyât-ı dîniyyeden hiçbir şey’i lisânla inkâr etmemek ve emârât-ı tekzîbden bir şey’i (*) bilihtiyâr işlememekdir.

(Nasıl ki

(Sûre-i Neml, 14.) nazm-ı celîli buna delâlet eder.)

Üçüncüsü: Ahkâm-ı dîniyyeden bir şey’i kabûlde inâd etmeyib cümlesini kabûl ve tasdîk etmekdir. Ya’nî her me’mûrun-bihi işlemek ve her menhi anhi terk etmek azm-i kavîsinde olmakdır ki bu şarta teslîm ve İslâm ta’bîr olunur. Bunun zıddı ise bir hükm-i dînîyi istikbâh ile îfâsında inâd etmekdir.

Binâenaleyh, meselâ beş vakit namazı tekâsülen terk eden veyâ nefsine mağlûb olarak bir harâmı irtikâb eyleyen kimse kâfir olmazsa da Cenâb-ı Hakk’ın emrine muhâlefet kasdıyla namazı terk veyâhud nehyine karşı inâd ile bir harâmı işlemek mu’cib-i küfürdür.

_________________

(*) Puta tapmak, zünnâr bağlamak, vesâir nâsın merâsim-i dîniyelerine iştirâk etmek gibi ilerde beyân olunacak bir takım şeylerdir ki Rasûl-i Ekrem Efendimiz Hazretlerini tasdîk eden kimse, kendi ihtiyârıyla bunların birini işleyemez. Ama cebr ve ikrâh vukûuna binâen işleyen kimse kalbi îmân ile mutmain olduğu ve şerâit-ı lâzıma bulunduğu halde işlemiş olursa îmânına halel getirmiş olmaz

(Sûre-i Nahl, 106.) nazm-ı celîliyle ikrâh sahîh ve mu’teber, vukûunda kerhen kelime-i küfrü telaffuz etmek ve böyle bir işi işlemek husûsuna ruhsat-ı şer’iyye verilmişdir. Fakat sebât edib de katl olunan kimse şehîd ve me’cûr olur.

(Ayasofya Şeyhi Manastırlı İsmâil Hakkı Hocaefendi, Telhîsü’l-Kelâm Fî Berâhîni Akâid’il İslâm, sh:12-14)

The post 7) Farz Olan Îmân-ı Şer’i appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

(Mes’ele-2) Zarûriyât-ı Dîniyye: Hazret-i Peygamber-i Zişân’ın teblîğ buyurmuş olduğu bizzarûre ve sûret-i kat’îyyede ma’lûm olan hüküm ve haberlerden ibâretdir.

Bu ma’lûmiyyet bizzat kendisinden işitmekle olduğu gibi tevâtüren nakl sûretiyle de olur.

Mesâhif-i şerîfede yazılan elfâz-ı Kur’âniyyenin bilâ ziyâde velâ noksan kelâm-ı ilâhî olması tevâtüren menkûl olub tamâmen tasdîk olunmak lâzım olduğu gibi Kur’ân-ı Kerîm’in kat’îyyen ve sarîhan delâlet ettiği bütün hükümlerin dahî tasdîk olunması lâzımdır.

Haşr-ı cismânî ve ahvâl-i âhıretin hak, ve savm ve salâtın farz ve şürb-i hamr ve sirkatin haram olması gibi ahkâm-ı dîniyyeden olduğunu kat’îyyen haber aldıktan sonra bunların birinde şek eden kimse bilâ şübhe kâfir olur.

Ammâ ictihâd ile Kur’ân-ı Kerîm’den istinbât olunan ve bitarîk’ıl-âhâd Hazret-i Peygamber’den menkûl olan hüküm ve haberler zarûriyât-ı dîniyyede dâhil olmadıkları cihetle böyle bir şey’in sübûtunda şek etmek îmâna zarar vermez.

Fakat nâkiller mevsûk kimseler olunca kabûl etmemek ism ve ma’siyet sayılır. Çünki haber-i vâhid yakîn vermezse de zan ifâde eder.

Hattâ ba’zen zevâli kabûl etmeyecek mertebede cezm husûle getirir.

Elhâsıl bir hadîs-i sahîh ile sâbit olan hükmü kabûl etmeyen kimse, eğer o hadîsin sübûtunda iştibâhından nâşî kabul etmiyorsa günahkâr olub, kâfir olmaz.

Lâkin Hazret-i Peygamber’den sâbit olduğunu i’tirâfla berâber kabûl etmeyecek olursa kâfir olur. Meselâ bir ma’siyeti istihlâl eden kimse eğer o ma’siyet delîl-i kat’î ile sâbit ise kâfir olur. Çünki zarûriyât-ı dîniyyeyi tamâmen tasdîk etmemiş olur.

Ve eğer bir âyet-i kerîmeden istinbât sûretiyle veyâ bir hadîs-i sahîh delâletiyle sâbit ise, ol vakit müevvel addolunarak ikfâr edilmez.

Takdîr-i evvele göre te’vîl delâlet-i zanniyeyi teslîm etmemek, takdîr-i sânîye göre te’vîl, hadîs-i şerîfin Hazret-i Peygamber’den sudûrunu kabûl etmemekden ibârettir.

(Ayasofya Şeyhi Manastırlı İsmâil Hakkı Hocaefendi, Telhîsü’l-Kelâm Fî Berâhîni Akâid’il İslâm, sh:10-12)

The post 6) Zarûriyât-ı Dîniyye appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

(Mes’ele-1) Îmân: İcmâlî ve tafsîlî nâmıyla iki kısma ayrılır.

Her şahs-ı âkil üzerine evvelâ îmân-ı icmâlî ba’dehû ıttılâ’ı nisbetinde îmân-ı tafsîlî farz olur.

Şöyle ki: Peygamber-i Zîşân Efendimiz Hazretleri gerek emr ve nehyi ve gerek haber nev’inden min tarafillâh her ne teblîğ buyurmuş ise cümlesi hakdır ve doğrudur diye tasdîk eden kimse îmân-ı icmâli ile mü’min olub emr-i ilâhîye imtisâl etmiş ve dâire-i küfürden halâs olmuş olur; ve şu teblîğât-ı nebeviyyeden hiçbir şey’i aletta’yîn öğrenmeden vefât etse, ehl-i cennet olur. Lâkin muammer olub da şifâhen ol Hazret’den yâhud şübheye imkân kalmayacak sûrette efrâd-ı ümmetden ba’zı ahkâm-ı dîniyyeye (meselâ beş vakit namazın cemî’ mükellefîn üzerine farz olmasına) kesb-i ıttıla’ eden kimse aletta’yîn o hükm-i şerîfi tasdîk ve kabûl etmek lâzım gelir. Bu üslûb ile her muttali’ olduğu hükm-i dînîyi şüphe etmeyerek cezmen tasdîk etdikçe kendisindeki îmân-ı tafsîli tezâyüd eder.

İmdi îmân-ı icmâli kâbîl-i ziyâde ve noksan değilse de îmân-ı tafsîli ziyâde ve noksan kabûl etmekdedir.

(Ayasofya Şeyhi Manastırlı İsmâil Hakkı Hocaefendi, Telhîsü’l-Kelâm Fî Berâhîni Akâid’il İslâm, sh:8-10)

The post 5) Îmân appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

(ÎMÂN): Lûgaten bir kimseyi veya bir haberi tasdîk demekdir. Şer’an Hakk Teâlâ Hazretleri indinde teblîğ buyurduğu kat’iyyen ma’lûm ve sâbit olan her şeyde Hazret-i Peygamber-i Zîşân’ı tasdîk etmekdir. Ya’nî her şahs-ı âkıl ol Hazretin teblîğ buyurmuş olduğunu icmâlen bildiği şeyleri icmâlen tasdîk etmek lâzım olduğu gibi, tafsîl sûretiyle ma’lûmu olan şeyleri de tafsîlen tasdîk etmek lâzımdır.

(İcmâlin ma’nâsı adem-i ta’yîn; ve tafsîlin ma’nâsı ta’yînden ibâretdir.

İmdi, Hazret-i Rasûl-i Ekrem sallallâhü aleyhi ve sellem Efendimizin “Ben Allâhü Teâlâ Hazretlerinin Rasûlüyüm” buyurduğunu ve şu da’vâ-yı celîlesinin bir takım mu’cizeler ile isbât etdiğini ve kulların necât ve islâhına kifâyet edecek bir şerîat-ı ilâhiyye neşr ettiğini bilmek herkese farzdır.  Mu’zicelerin ve ahkâm-ı şer’iyyenin neden ibâret olduğunu ta’yîne kâdir olmayan kimse îmân-ı icmâli ile mü’min addolunur.)

(Ayasofya Şeyhi Manastırlı İsmâil Hakkı Hocaefendi, Telhîsü’l-Kelâm Fî Berâhîni Akâid’il İslâm, sh:7-8)

The post 4) Mukaddime appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

(ÜÇÜNCÜ KISIM): Ahvâl-i kulûba müteallik ahkâm-ı şer’iyyedir. Ahkâm-ı memdûha ve ahkâm-ı mezmûme beyânına dâir olan şu ahkâmın beyânını hâvî olan ilme ilm-i ahlâk ve tasavvuf denir.

Bu kitâb yalnız ahkâm-ı i’tikâdiyyeden bâhis olub bir mukaddime ile bir de maksadı hâvî olarak tertîb olunmuşdur.

Mukaddime: Îmân ve İslâm’ın mâhiyeti ile şerâit ve ahkâmı beyânında olub, dokuz aded mes’ele-i mühimmeyi muhtevîdir.

Maksad-ı kitâb: Ahkâm-ı i’tikâdiye beyânında olub üç bâbı hâvîdir.

(Ayasofya Şeyhi Manastırlı İsmâil Hakkı Hocaefendi, Telhîsü’l-Kelâm Fî Berâhîni Akâid’il İslâm, sh:7)

The post 3) Ahkâm-ı Ahlâkiyye (Üçüncü Kısım) appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

(İKİNCİ KISIM): Ahkâm-ı ameliyyedir ki, bunları bilmekden maksad, ıslâh amel olub on kısım üzeredir. Farziyet, vücûb, sünnet, istihbâb, ibâhe, hurmet, kerâhet-i tahrîmiyye, kerâhet-i tenzîhiyye ile sıhhat, fesâddan ibâretdir ki, âkıl ve bâliğ olan kimselerin fiilleri bu hükümlerden hâlî olamaz.

Bunlara Şer’i Şerîf ve Şerîat-i İlâhiyye denir. Enbiyâ-yı İzâmın şerîatları hep bir olmayıp bazısı bazısının şerîatını nesh etmiştir.

Şerîatların müteallik bulundukları ef’âl-i mükellefînin envâ’-ı icmâliyyesi üçdür.

1- İbâdât ki, namaz, oruç, zekât, hac ve sâir ferâiz ve vâcibât ve müstehabâtdan ibâretdir.

2- Muâmelât ki, nikâh, talâk, hibe, vasiyyet, bey’, şirâ, şirket, kefâlet gibi.

3- Ukûbât ki, diyet ve kefâret ve fidye ı’tâsı gibi şeylerden ibâretdir.

Bu ahkâm-ı ta’yîne dâir mezâhib-i külliye dörtde karar bulmuşdur ki, İmâm-ı A’zâm Ebû Hanîfe, İmâm Mâlik, İmâm Şâfiî, İmâm Ahmed Bin Hanbel Hazerâtının mezheblerinden ibâretdir. Bu mezheblere sâlik olanların cümlesi hidâyet üzeredir.

Eimme-i erbaanın ittifâk ettikleri hükümler kat’iyyen hak ve savâbdır. Zirâ her müctehidin musîb olması lâzım değildir.

Fakat hatâsı ma’lûm olmadıkça ma’fû olub gerek kendisi ve gerek ona tâbi’ olanlar me’cûr olurlar. Herkes tâbi’ olduğu müctehidin kavlini savâb i’tikâd etmek lâzımdır. Eğer hatâ i’tikâd ederse taklîdi câiz olmaz.

Farziyyet ile Vücûbun her biri, bir fiilin işlenmesi matlûb ve terki mennû’ olmakdan ibâretdir. Eğer şu taleb ve men’ delîl-i kat’î ile bilinirse fiile farz, ve delîl-i zannî ile bilinirse vâcib tesmiye olunur.

Sünnet ve İstihbâb: Bir fiilin terki mennû’ olmamakla berâber işlenmesi matlûb olmakdır. Fakat sünnetin bilâözür terki itâba ve hırmân-ı şefâata bâis olur. Müstehâbın olmaz.

İbâhe: Fiile men’ ve taleb taallûk etmemekdir.

Hurmet ile Kerâhet-i Tahrîmiyye: Bir fiilin terki matlûb ve işlenmesi mennû’ olmakdır ki, eğer şu taleb ve men’ delîl-i kat’î ile ma’lûm olursa kerâhet-i tahrîmiyye ile mekrûh tesmiye olunur.

Kerâhet-i Tenzîhiyye: Bir fiilin işlenmesinde hırmân-ı şefâat gibi mahzûr olmamakla berâber terki matlûb olmakdır.

Sıhhat: Fiilin şurût ve erkânını tamâmen cem’ile şer’a muvâfık.

Fesâd: Fiilin bir şart veya rüknün fevâtıyla şer’a muhâlif olmasıdır.

Tenbîh: Her farzın terki harâm ve her harâmın terki farz olduğu gibi her müstehâbın terki kerâhet-i tenzîhiyye ile mekrûhdur.

(Ayasofya Şeyhi Manastırlı İsmâil Hakkı Hocaefendi, Telhîsü’l-Kelâm Fî Berâhîni Akâid’il İslâm, sh: 4, 7)

The post 2) Ahkâm-ı Ameliyye (İkinci Kısım) appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

Ba’de zâ Kur’ân-ı Kerîm ve ehâdîs-i şerîfe ile sâbit ve ma’lûm olan ahkâm-ı şer’iyye başlıca üç kısımdır.

(BİRİNCİ KISIM): Ahkâm-ı i’tikâdiyyedir ki bunları bilmekden maksûd, tashîh-i i’tikâd olub usûl-i icmâliyesi altı nevi’dir.

Birinci nevi’: Allâhu Teâlâ Hazretlerinin zât-ı mukaddese ve sıfât-ı sübhâniyyesine,

İkinci nevi’: Melâike-i kirâmına,

Üçüncü nevi’: Kitâblarına

Dördüncü nevi’: Peygamberlerine,

Beşinci nevi’: Kıyâmet gününe ve dâr-ı âhırete,

Altıncı nevi’: Kazâ ve kader-i ilâhîye müteallikdir.

Şu Ahkâm-ı celîlenin kâffesine dîn-i İslâm ve millet-i hanîfiyye^(*) denir ki cemî’ enbiyâ-yı izâm hazerâtı bu bâbda müttefiklerdir. Bütün peygamberlerin akâid-i dîniyyeleri birdir, nesh ve tebdîlden berîdir.

Bunları ta’yînde mezâhib-i adîde var ise de ehl-i sünnet mezhebinden mâadâsı bâtıldır.

(Ehl-i Sünnet): Matürîdiyye ve Eş’ariyye nâmlarıyla iki büyük fırkaya inkisâm ediyorlar fakat cümlesi hidâyet üzeredirler. Aralarındaki ihtilâfât ilerde kısmen beyân olunacağı üzere cüz’iyyâta âid olub hiçbir fırka diğerini dalâle nisbet etmez.

[(Mâtürîdiyye) – Horasan’da (Mâtürîd) mahallesine mensûb İmâm Ebû Mansûr Hazretlerine muvâfakat eden ulemâ-yı ehl-i sünnet.

(Eş’ariyye) – İmâm Ebu’l Hasen Eş’arî Hazretlerine mutâbaat eden ulemâ-yı ehl-i sünnet demekdir.]

_________________

(*) ( وَلٰكِنْ كَانَ حَنٖيفاً مُسْلِماً ) gibi nusûs-i Kur’âniyye buna dâldir. (Sûre-i Âl-i İmrân, 67. Âyet-i Kerîme)

(Ayasofya Şeyhi Manastırlı İsmâil Hakkı Hocaefendi, Telhîsü’l-Kelâm Fî Berâhîni Akâid’il İslâm, sh:2, 3)

The post 1) Ahkâm-ı İ’tikâdiyye (Birinci Kısım) appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.

Kazâ ve kader-i ilâhîye imân etmek Allâhü Teâlâ Hazretleri’ne imânda dâhildir. Çünki kader Allâhü Teâlâ Hazretleri’nin olacak şeylerin vakit ve zamânını ve sâir tefâsilini bilmesi; kazâ dahî, ilm ve irâde-i sübhâniyyenin taalluk-ı ezeliyyesine muvâfık olarak bütün eşyâ ve ahvâli icâd buyurması demek olduğundan kazâ ve kadere imân, ilm ve irâde ve tekvîn sıfât-ı ilâhiyyesinin bütün kâinâta şümûllerini bilüb tasdîk etmekden ibâret olur.

(Zikr olunan şümûl ve ihâta ise mahallinde kat’iyyen isbât edildiğinden burada tekrâra hâcet yokdur. Fakat bunu bilmeyüb inkâr etmek imân ve tevhîde halel getirecek büyük bir cehâlet olmasına mebnî kazâ ve kader-i ilâhîye imân vücûbu, ayrıca tasrîh olunmuş, ehemmiyet-i kat’iyyesinden nâşî îmân-ı şer’i beyânına dâir ehâdîs-i sahîhede

(وان تؤمن بالقدر خيره وشره) cümlesi ilâve buyrulmuşdur.)

(Mes’ele): Kazâ ve kadere imân etmek farz-ı kat’î ise de anınla ihticâc ve bir ma’siyyetin vukûuna i’tizâr makâmında ona istinâd câiz değildir. Zirâ ilm-i ilâhînin ma’lûma tebeiyyeti ya’ni herşey’i nasıl olacak ise Cenâb-ı Hakk’ın ol vechile bilmesi vâcib olduğundan, bir kulun fısk ve ma’siyyetine ilm-i ilâhînin ezelen taalluk etmiş bulunması cebri iktizâ etmez. Çünki ilim sıfatı ef’âlin vücûdunda asl ve müessir değildir.

Allâhü Teâlâ’nın irâdesi ve hâlk ve icâdı dahî ef’âl-i ibâd hakkında dâima onların ihtiyâr ve irâdelerine mutâbık bulunmak âdetullahın cereyânı muktezâsından olmağla herkesin ef’âlinde kendi irâdesi asl olmak sâbit olur.

Bu halde küfr ve ma’siyyeti tercîh ve ihtiyâr edenler sûistimâl ile fırsâtı fevt etmiş ve ilm ve irâde-i sübhâniyyenin de o cihete taallûk etmesine sebebiyyet vermiş olmalarından dolayı hadd-i zâtında fâil-i muhtâr olmaları bâtıl olmaz.

(Kazâ ve kader amellerimizden başka rızıklarımıza ve ecellerimize de taallûk ediyor. Bununla beraber tahsîl-i maişet ve hıfz-ı sıhhat bâbında atâlet ve adem-i dikkât cihetini iltizâmla kazâ ve kadere bağlanıb durmak gayet mezmûm ve taharr-i esbâb ile iştigâl lüzûmu şer’an ve aklen meczûmdur.

Bu hale amel ciheti dahî böyle olmak ya’ni mükellefin hakkında mâdem ki kazâ ve kaderin neden ibâret olduğu ma’lûm değildir; dâimâ hary ve meşrû’ olan şeylere müsâreât ve şürûr ve meâsiden mücânebet olunmak lâzım gelir.

Yoksa dünyâ içün gece ve gündüz çalışmakda olduğumuz halde ahretde menfaatı görülecek a’mâl-i sâlihaya gelince tekâsül edüb de, “takdîr-i ilâhî ne ise öyle olacak ve bizleri süedâ defterine yazmış ise elbette hükmü zuhûr edecekdir, ‘ıbâdete ne hâcet!” demek pek büyük gaflet ve münâfi-i sıfat-ı ubûdiyyetdir.)

(Ayasofya Şeyhi Manastırlı İsmâil Hakkı Hocaefendi, Telhîsü’l-Kelâm Fî Berâhîni Akâid’il İslâm, sh:74, 75)

The post Fasl-ı Sâlis (Kazâ ve Kader-i İlâhîye İmân) appeared first on Hakkın ve Sabrın Türkçesi.